Adres : -
Telefon : -
E-Posta : -
Üyelik Tarihi : 15 Temmuz 2013

İNŞAATLARDA RİSK DEĞERLENDİRMESİ

KOBİ’ler için İş Sağlığı
ve Güvenliği Yönetim Rehberi:
Risk Değerlendirmesi,
İSG Performans İzleme
ve Sağlık Tehlikeleri
İNŞAAT S EKTÖRÜ
2
Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti
tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde
İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi
Projesi – TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır.
Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında
bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır:
Antero Vahapassi, Takım Lideri
Nick Hardie, Kilit Uzman
Dr. Heikki Laitinen, Kilit Uzman
Mr. Bob Stevenson, Kısa Dönemli Uzman
Doç. Dr. Yasin Dursun Sarı, Uzun Dönemli Uzman
Doç. Dr. Mehmet Sarı, Uzun Dönemli Uzman
Hulusi Erdem, Uzun Dönemli Uzman
Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman
Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman
Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman
Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzman
Dilek Demirkol, Dil Asistanı
Saliha Rodoplu, Dil Asistanı
Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve
düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel
Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi
Sayın Kasım ÖZER ve İş Sağlığı ve Güvenliği Genel
Müdür Yardımcısı Sayın İsmail Gerim olmak üzere
aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine
teşekkürlerimizi sunarız:
Sayın N. Burcu Ünal, İSG Uzmanı
Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı
Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard.
Sayın Fatma Nur Başayar, İSG Uzman Yard.
Sayın Nuri Vidinli, Tabip
Rehberin Risk Değerlendirmesi’ne ilişkin bölümü, 3T
Results Ltd. Finlandiya’nın izniyle tercüme edilmiştir.
Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır.
Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma
sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini
yansıtmamaktadır.
.
3
ÖNSÖZ
Değerli KOBİ’ler,
Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi (İSGİP) kapsamında geliştirilen
“KOBİ`ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberi – İnşaat Sektörü”, iş sağlığı ve güvenliğinin iyileştirilmesinde
sistematik bir yaklaşım sergilemek adına pek çok adımı içermektedir. KOBİ`lerde iş sağlığı ve güvenliği
çalışmalarını organizasyonel bir yapıya kavuşturmak ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemini (İSG-YS)
daha etkin kullanabilmek adına geliştirilen bu Rehber ise “KOBİ`ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberi
– İnşaat Sektörü”nde yer alan “Tehlikelerin Belirlenmesi, Risk Değerlendirmesi ve Kontrolü (Adım 4)”, “Sağlık
Gözetimi (Adım 5)” ve “Performans İzleme (Adım 6)” referans alarak hazırlanmıştır.
Bu Rehberde; iş sağlığı ve güvenliğinde önleyici temelli yaklaşımın en önemli adımı olan “Risk Değerlendirmesi”,
etkin bir İSG-YS döngüsünün sağlanabilmesi için kullanılabilecek “İSG Performans İzleme” ve işyeri sağlık gözetiminde
kaynak olabilecek “Sağlık Tehlikeleri” bölümleri yer almaktadır. Her bölüm, özellikle inşaat sektöründe
faaliyet gösteren KOBİ`ler dikkate alınarak geliştirilmiştir. Rehberdeki araçlar, KOBİ`lerimizin hem ulusal hem de
uluslararası mevzuatta yer alan “Risk Değerlendirmesi”, “Sağlık Gözetimi” ve “Sürekli Gözden Geçirme- Performans
Gözleme” yükümlülüklerine yol gösterecek nitelikte hazırlanmıştır.
Bakanlığımızın ülkemiz iş sağlığı ve güvenliği seviyesini yükseltme çalışmalarını destekleyen bu Rehbere katkı
vermiş olan tüm yerli ve yabancı uzmanlara, değerli emek ve çalışmalarından dolayı teşekkür ederiz.
T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI
İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü
4
Kısaltmalar Listesi:
AB
ACG
Avrupa Birliği
Akciğer Grafisi
BYS
BTS
EKTS
Bütünleşik Yönetim Sistemleri
Birikimsel Travma Hastalıkları
El-kol Titreşimi Sendromu
İSG İş Sağlığı ve Güvenliği
İSGİP “Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi
İSG-YS İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi
İUM İyi Uygulama Merkezi
KKD
KOAH
Kişisel Koruyucu Donanım
Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalıkları
KOBİ
KTS
KVS
MDF
Küçük ve Orta Ölçekli İşletme
Karpal Tünel Sendromu
Kardiyovasküler Sistem
Orta Yoğunlukta Lif Levha
OHSAS İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi
ÖF Önleyici Faaliyet
RD
SFT
TVT
UV
ÜSY
Risk Değerlendirmesi
Solunum Fonksiyon Testi
Tüm Vücut Titreşimi
Ultraviyole
Üst Solunum Yolu
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 1. 3T Risk Değerlendirmesi Matrisi
Tablo 2. Risk puanlarının açıklamaları
Tablo 3. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları
Tablo 4. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri
Tablo 5. İnşaat sektöründe görülen bazı sağlık zararlıları
Tablo 6. İnşaat sektöründe en sık karşılaşılan meslek hastalıkları
Tablo 7. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler
Tablo 8. Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri
ŞEKİLLER LİSTESİ
Şekil 1. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Süreçleri
Şekil 2. Risk Değerlendirmesi süreci ve ilgili eğitim ve izleme süreçleri
5
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ ……………………………………………………………………………………………………………………………. 3
BÖLÜM 1 3T RDinş İnşaat Sektörü için 3T Risk Değerlendirmesi ………………………………………….. 7
1. İŞYERLERİ İÇİN RİSK DEĞERLENDİRMESİ PLANLAMASI………………………………. …. 9
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetiminin Bir Parçası Olarak “Risk Değerlendirmesi”…………… … 9
Bir Risk Değerlendirmesi Yöntemi Olarak 3T RDinş …………………………………………………….. 10
Risk Değerlendirmesinin Planlaması ……………………………………………………………………….. 10
2. RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODOLOJİSİ ……………………………………………………………. 11
Tehlikelerin Belirlenmesi ………………………………………………………………………………………… 11
Risklerin Değerlendirilmesi ve Tehlikelerin Kontrolü …………………………………………………… 12
3T RDinş Risk Matrisi ……………………………………………………………………………………………… 13
3. RİSK DEĞERLENDİRMESİ FORMLARI VE PUANLAMA ÖRNEKLERİ ……………………….. 15
4. ÖZET …………………………………………………………………………………………………………………… 23
BÖLÜM 2 TRİSGİP İnşaat Sektörü için İSG Performans İzleme …………………………………………….. 25
Şantiyede İş Sağlığı ve Güvenliği için Ön Koşullar …………………………………………………….. 27
TRİSGİP İSG Performans İzleme Yönteminin Esasları …………………………………………………… 27
Şantiyede TRİSGİP İSG Performans İzleme Yönteminin Tanıtımı …………………………………… 28
Gözlem Turunun Uygulanması ………………………………………………………………………………….. 30
Değerlendirme Kriterleri …………………………………………………………………………………………… 31
TRİSGİP Gözlem Formu ………………………………………………………………………………………………. 37
BÖLÜM 3 SAĞLIK TEHLİKELERİ ……………………………………………………………………………………… 39
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SAĞLIK RİSK VE TEHLİKELERİ …………………………………………….. 41
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE EN SIK KARŞILAŞILAN MESLEK HASTALIKLARI ………………….. 44
6
7
BÖLÜM 1
3T RDinş
İnşaat Sektörü için 3T Risk Değerlendirmesi
8
9
1. İŞYERLERİ İÇİN RİSK DEĞERLENDİRMESİ PLANLAMASI
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetiminin Bir Parçası Olarak “Risk Değerlendirmesi”
İş sağlığı ve güvenliği (İSG) yönetiminin içinde çeşitli yönetim adımları yer almaktadır. Risk değerlendirmesi (RD) ise Şekil 1’de gösterildiği
üzere bu adımlar arasında önemli bir yere sahiptir. Ayrıca bu adımlar İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri (İSG- YS)’nin iyi
bilinen ilkeleri ile uyumludur. Bu bölüm RD’nin diğer İSG yönetimi adımları ile nasıl etkileşim halinde bulunduğu üzerine yoğunlaşmıştır.
Yönetimin en büyük sorumluluğu İSG yönetiminin ilke ve hedeflerini belirlemektir. Ayrıca yönetim, işletmedeki tüm çalışanlar için İSG
vazifelerini, sorumluluklarını ve ilgili faaliyetleri organize etmelidir.
Şekil 1. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetimi Süreçleri
İSG yönetimi, işyeri şartlarının RD’si üzerine temellendirilmiştir. İşyerinde oluşabilecek belirli risklere karşı düzeltici ve önleyici tedbirler
alınmalıdır. Doğru önlemlerin alınması, sadece tehlikelerin ve sonucunda ortaya çıkabilecek risklerin doğru ve eksiksiz belirlenmesi ile
mümkün olabilir. RD’nin bir işyerindeki tehlikeleri kısa bir süre içerisinde yok etmesi beklenmemelidir. Tehlikeler daha ziyade uzun vadeli,
devamlı bir çalışma ile ortadan kaldırılabilir bu duruma da devamlı bir çalışma ile gelinebilir, dolayısıyla temel ilke devamlı iyileştirme
olmalıdır. Aynı zamanda, yöneticilerin, işletmedeki tehlike ve riskler hakkında eğitim ve iletişim desteği sağlaması da önem taşımaktadır.
Bu sayede, çalışanlar arasında risk bilinci artacak ve tehlikeleri ortadan kaldırma konusunda aktif katkıda bulunmaları teşvik edilmiş
olacaktır. RD, çalışma şartlarının sürekli, örneğin haftada bir kez izlenmesi ile desteklenmelidir. Böylece; güvenlik davranışı, ergonomi,
temizlik ve düzen gibi alanlarda meslek hastalıkları ve iş kazalarının kökenindeki nedenlerin izlenmesi sağlanacaktır.
Hem Türkiye’de hem de Avrupa’da yürürlükte olan İSG mevzuatı, çalışma alanı ve yapılan işle ilgili olası sağlık ve güvenlik tehlikelerini
belirlemenin işverenin yükümlülüğü olduğu ilkesinden hareketle hazırlanmıştır. Bu durumda, eğer tehlikeler ortadan kaldırılamıyor ise
işveren sağlığa yönelik olası etkileri değerlendirmek, hastalık ve kazaların önüne geçebilmek için gereken kontrol önlemlerini almalıdır.
RD, halihazırdaki tüm kontrol önlemlerinin yeterliliğini de hesaba katmak suretiyle, tehlikelerden kaynaklanan risklerin değerlendirilmesi
ve kabul edilir olup olmadıklarına karar verme işlemi olarak tanımlanmıştır. RD süreci Şekil 2’de gösterilmiştir.
RD, nadiren öngörülebilen ve istisnai durumlarda söz konusu olan tehlikeler de dâhil olmak üzere bir işyerindeki her türlü tehlikeyi kapsamalıdır.
Bu yüzden, eğer işyeri yeterli uzmanlığa sahip değilse, işyeri dışındaki uzmanlardan danışmanlık talep edilmesi önerilir. Akılda
tutulması gereken önemli bir husus da şudur; iki ayrı işyerinde her ne kadar süreçler birbirine benzese de, barındırdıkları tehlikeler ve
riskler açısından bu işyerleri birbirinin benzeri veya aynısı değildir. Aslında, bir işyerinde bulunan tehlikeler ve riskler oraya özgün olduğu
için, burada çalışanların edindiği tecrübe ve uzmanlığa başvurmak ve taleplerine kulak vermek önemlidir. Mühendisler, şefler ve çalışanlar
veya çalışan temsilcileri bu sürece dahil edilmelidir. Talimatlar ve eğitim bu sürece kolaylık getirecektir.
10
Şekil 2. Risk Değerlendirmesi süreci ve ilgili eğitim ve izleme süreçleri
Bir Risk Değerlendirmesi Yöntemi Olarak 3T RDinş
Değişik amaçlar için kullanılan yüzlerce RD yöntemi bulunmaktadır. Bazı yöntemler temel olarak teknik sistemleri ve süreçleri analiz
etmek için kullanılırken, bazıları da insanların çalışma faaliyetleri ile işle ilgili ve çalışma ortamındaki tehlikeleri analiz etmek için kullanılmaktadır.
Ayrıca belirli endüstriler için geliştirilmiş yöntemler de bulunmaktadır. 3T RDinş yöntemi imalat ve proses endüstrileri de dahil
çeşitli sektörlerde uygulanmak üzere tasarlanmış, ayrıca büyük şirketlerin yanı sıra KOBİ’lerde de kullanılabilmektedir.
3T RDinş yöntemi Şekil 2’de verilen RD ile ilgili adımların yürütülmesi için genel ve kapsamlı bir yöntem izlemektedir. Bir işyerinde bulunabilecek
geniş yelpazede risk alanlarını kapsayan çeşitli modüllerden oluşmuştur. Bu modüllerin yanında, işyerlerinde oluşabilecek
çeşitli tehlikeleri tasvir eden, toplamda yüz civarında maddeden oluşan bir kontrol listesi içeren A-4 formları verilmiştir. Ayrıca bunlara
yeni maddeler ve yeni modüller eklemek de mümkündür. Bu özellik riskler için en baştan araştırma yapma yükümlülüğünü epeyce
azaltmakta ve yanlışlıkla önemli bir tehlikenin gözden kaçırılması ihtimalini düşürmektedir. Ayrıca bu yöntem, geleneksel olasılık tanımlarının
yerine kontrol düzeylerini koyarak risk için yeni bir tanım getirmekte, böylelikle uygulamayı daha kolay hale getirmektedir. Aşağıdaki
bölümler 3T RDinş yönteminde izlenmesi gereken adımları detayları ile anlatmaktadır.
Risk Değerlendirmesinin Planlaması
Planlama aşaması RD’nin sistematik ve kapsamlı bir şekilde yapılmasını sağlamak için gereklidir. Buna ek olarak, planlama RD sürecini
kolaylaştırır ve hızlandırır.
Planlama aşağıdaki faaliyetleri içermelidir:
 Geri plan bilgilerinin edinilmesi: önceden vuku bulmuş kazalar, hastalıklar vb.,
 Yönetim kadrosu ile çalışanların taahhüdünü ve katılımını sağlamak,
 Gerekli eğitimler,
 İnşaat prosesini ayrı aşamalara / departmanlara bölmek,
 Risk değerlendirmesi yapmak,
 İyileştirici önlemleri uygulamak ve izleme faaliyetleri gerçekleştirmek.
RD tüm çalışanları etkiler, bu yüzden RD süreci işyerindeki değişik birimlerdeki çalışanların ihtiyaçlarına uygun hale getirilmelidir. Etkin
bir değerlendirme yöntemi de, her birimdeki çalışanlar (yöneticiler, şefler ve işçiler ve yeri geldiğinde diğer uzmanlar) ile potansiyel tehlikeleri
tartışmaktır. Bu sayede geniş yelpazede uzman bilgisine erişilmiş ve bu süreçteki çeşitli tarafların taahhüdü alınmış olur.
RD’de önceden vuku bulmuş kazaları ve meslek hastalıklarını hesaba katmak zorunludur. Ayrıca, geçmişte yapılan RD’ler, TRİSGİP
performans izleme sonuçları (TR, İSGİP projesi kapsamında geliştirilmiş bir performans izleme yöntemidir), ramak kala istatistikleri,
çalışanların tıbbi kayıtları, malzeme güvenlik bilgi formları (MSDS) gözden geçirilmelidir. Bunlara ek olarak sektöre yönelik kazalar ve
hastalıklarla ilgili yayınlar ve bunların önleyici tedbirleri de gözden geçirilmelidir.
Yönetimin taahhüt ortaya koyamaması durumunda RD çalışmalarının verimli sonuçlar üretmediği iyi bilinen bir gerçektir. Yönetim kendi
taahhüdünü, RD tartışmalarına aktif olarak katılarak, iş güvenliği uzmanlarına çalışmalarını yürütebilmek için yetki vererek, gerekli tedbirlerin
alınması için mali destek sağlayarak veya gerekli üretim/süreç değişikliklerine izin vererek göstermelidir. İlk aşamada tehlikelerle
karşı karşıya kalan kişilerin çalışanlar olması nedeniyle çalışanların taahhüdünü sağlamak da eşit derecede önemlidir. Eğer çalışanlar
işleri ile ilgili riskleri bilirlerse, uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmak gibi gerekli önlemlerin uygulanmasına gönüllü olarak
katılım göstereceklerdir. Buna ek olarak, eğer tehlikelerin doğası ile ilgili doğru olarak bilgilendirilmişlerse, tehlikelerin ortadan kaldırılması
11
için pratik çözümler de üretebileceklerdir, çünkü yaptıkları işin esas detaylarını ve inceliklerini başka herkesten daha iyi bilmektedirler.
Bu, işyerinde İSG konusunun değişik alt konuları üzerine planlı eğitim verilmesinin önemini açıkça göstermektedir.
RD eğitimi bir diğer önemli konudur: Eğer işyerinde bir iş güvenliği uzmanı varsa, bu kişiye bir gün içinde 3T RDinş yöntemi eğitimi verilebilir.
Günün yarısının bir toplantı odasında teorik konular üzerinde geçirilmesi, geri kalan yarısının ise yöntemin uygulanacağı üretim
bölümünde geçirilmesi tavsiye edilmektedir. Eğer bir iş güvenliği uzmanı veya daha önceden İSG üzerine eğitim almış herhangi biri
bulunmuyorsa, dışarıdan uzmanlara danışılması tavsiye edilir. Bu uzmanlar, çeşitli potansiyel tehlikeler ile güvenli olmayan ve kabul
edilemez davranışları etkin olarak saptayabildikleri için, 3T RDinş yönteminin uygulamasını büyük ölçüde kolaylaştıracaklardır.
3T RDinş küçük ölçekli bir işletmede bütününde bölümlere ayırmadan uygulanabilir. Fakat genellikle, bir inşaat sürecini aşamalara bölmek
ve her bir aşama için ayrı ayrı RD yapmak daha iyi bir fikirdir.
RD’nin tamamını yapmak işletmenin ya da şantiyenin büyüklüğüne bağlı olarak bir kaç gün sürebilir. RD’yi İSG ’den sorumlu bir çalışan
veya bir iş güvenliği uzmanı yapmalıdır. Varsa işyeri hekimi, yönetim kadrosundan bir temsilci ve çalışan temsilcisi değerlendirme sürecine
katılmalıdır.
Değerlendirme yapılacak bölümler, şef ve çalışanlarla görüşülerek gezilmelidir. İnşaat çalışmalarına özgü tehlikeleri belirlemek için
ayrıca bir beyin fırtınası oturumu düzenlenebilir. Sık sık değil ama zaman zaman yapılan işlerle ilgili tehlikeler de göz önünde bulundurulmalıdır.
Ayrıca aşırı derecede kötü hava koşulları gibi nadir rastlanan olaylar da dikkate alınmalıdır.
Risklerin değerlendirilebilmesi için işletme yöneticisi veya yönetim kadrosundan bir temsilcinin, iş güvenliği uzmanlarının, işyeri hekimleri
ve ilgili mühendislerin ve şeflerin de katıldığı bir beyin fırtınası oturumu daha düzenlenmesi gerekmektedir. Bu aşamada, tehlikelerin
ortadan kaldırılması veya kontrol altına alınması için alınacak önlemler planlanır.
Son olarak, belirlenen önlemler onay için yönetime sunulur. Onaylandıktan sonra, bu önlemlerin uygulanması ve mevcut durumun
izlenmesi yönetimin sorumluluğudur. Yöneticiler, uygun KKD kullanımı, yeni benimsenen bir güvenlik talimatı gereği rafların temizliğinin
ve düzeninin sağlanması vs. konularda uygulamayı sağlamalıdırlar.
2. RİSK DEĞERLENDİRMESİ METODOLOJİSİ
Tehlikelerin Belirlenmesi
Tehlikelerin belirlenmesi, RD için çok önemli bir adımdır. Eğer herhangi bir tehlike yok sayılmış veya fark edilmemiş ise, sonucunda
ortaya çıkacak riskler ele alınamaz ve hiçbir önleyici tedbir değerlendirilemez; böyle bir yetersizliğin sonuçları çok ağır olabilir. Bu nedenle,
tüm tehlikelerin kapsamlı bir şekilde ele alınması bir zorunluluktur. Daha önce de ifade edildiği üzere, alan bilgilerini bir araya getirmek
iyi bir fikirdir. Bu bilgileri edinebileceğiniz birkaç yer: geçmiş ve potansiyel meslek hastalıkları konusundaki bilgiler için çalışanların sağlık
raporları, geçmişte meydana gelen kazaların ve ramak kalanların kayıtları, kimyasal maddelerin zararlı etkileri ile ilgili bilgi içeren malzeme
güvenlik bilgi formlarının , gürültü ve hava ölçümleri gibi işyerindeki zararlı, tehlikeli ve fiziksel baskıya yol açan faktörlerin ölçüm
sonuçları, ilgili önlemlerin de yer aldığı geçmiş RD sonuçları, performans izleme çalışmalarının sonuçlarıdır.
Alan bilgileri toplandıktan ve gözden geçirildikten sonra, işletme içinde çalışan veya dışardan hizmet alınan iş güvenliği uzmanları tarafından
saha turları yapılmalı ve potansiyel tehlikeleri belirlemek için süreçler gözlemlenmelidir. Bunun için her bir modülde yer alan
kontrol listelerindeki maddeler ayrı ayrı ele alınmalıdır. Her maddeyi ele alırken, uzmanlar işyerinde gözlem yapmalı; mühendislerle,
şeflerle ve gerekirse çalışanlarla görüşmelidirler. Zaman zaman ya da periyodik olarak yapılan faaliyetler hakkında konuşulmalıdır.
Bahsedilen faaliyetler arasında tünel kalıp, şantiye kurulumu, nakliye, işin kesintiye uğraması ve dışardan gelen ziyaretçiler vardır. Gözlemlenen
tehlikeler ve mevcut kontrol önlemleri hakkında 3T RDinş formları üzerine not alınmalıdır. Bazı tehlikelerin bertaraf edilmesi
veya ortadan kaldırılması daha kolay olabileceği için gerekli önlemler çalışma esnasında kararlaştırılabilir ve not edilebilir. Nispeten daha
zorlu olanlar RD ve kontrol için daha sonraya ertelenmelidir.
İnşaat sektörü için hazırlanan 3T RDinş, bir kontrol listesi ve her tehlikenin kısa bir tanımıyla birlikte yasal gereklilikler ve iyi işyeri uygulamalarının
da özetini kapsamaktadır. Yani yöntem kendi içinde, tehlikeleri belirlemek ve riskleri değerlendirmek için gerekli olan temel İSG
eğitim paketini ve gerek duyulan önleyici ve kontrol edici faaliyetleri içermektedir.
Kontrol listesinde yer alan temel unsurlar aşağıdakilerdir:
1. Yürüyüş Yolları, Geçiş Yolları, Merdiven ve Basamaklar,
2. İskeleler, Geçici Platformlar ve Çalışma Platformları,
3. Düşmeye ve Çarpmaya Karşı Koruma,
4. Elektrik ve Aydınlatma,
5. Düzen ve Temizlik,
6. Makine ve Ekipman,
7. Yangın Güvenliği,
8. Fiziksel Tehlikeler,
9. Kimyasal Tehlikeler,
10. Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları,
12
11. Psiko-sosyal Stres Faktörleri,
12. İlkyardım ve Acil Durum Hazırlıkları,
13. Sosyal Tesisler,
14. Diğer Tehlikeler.
Bu 14 madde, inşaat sektöründeki İSG için esas oluşturmaktadır. İlk altı madde, kazaları önlemek açısından önemlidir. Yedinci madde,
yangın önleme ile ilgilidir. Fiziksel zorlayıcı faktörler ve kas – iskelet sistemi rahatsızlıklarına yol açan zorlayıcı faktörler, işin büyük bir
kısmının elle yapıldığı inşaat sektörü için ana problemleri oluştururlar. Toz ve hava kirliliğine yol açan diğer maddelerin kaynak yapma,
kumlama ve boyama gibi değişik üretim aşamalarında bir araya geldiği inşaat sektöründe, kimyasal ve biyolojik faktörler işin doğasında
vardır. Ayrıca özellikle masa başı çalışanlar arasında psikososyal stres faktörleri gün geçtikçe daha önemli hale gelmektedirler.
Risklerin Değerlendirilmesi ve Tehlikelerin Kontrolü
Bir bölümdeki tehlikelerin belirlenmesi tamamlandıktan sonra, riskler değerlendirilmelidir. Bu işlemin bir toplantıda grup çalışmasıyla
gerçekleştirilmesi gerekmektedir ki; bunun için bir beyin fırtınası oturumu düzenlenmesi tavsiye edilir. Burada ekip, modülde yer alan her
bir maddeyi ayrı ayrı ele almalı; potansiyel iş kazalarıyla meslek hastalıklarının şiddetini ve olasılığını göz önüne alarak risk puanlarını
hesaplamalıdır. 3T RDinş formlarında bazı maddelerin ‘uygulanamaz’ veya ‘uygun’ addedildiğine dikkat edilmelidir. Bunların anlamı, o
maddede belirtilen tehlikenin o birim ile ilgili olup olmadığı veya ortada bu tehlikeyle ilgili riskin bulunup bulunmadığıdır. Böylece, bu
durumlar için risk değerlendirmesine gerek yoktur. Öte yandan, ‘uygun değil’ ibaresinin bulunduğu maddeler bu tehlikelerle ilgili en az bir
veya daha fazla risk olduğunu belirtir. Ekip bunları ayrıntılı olarak görüşmelidir. Bir tehlikeyi tamamen ortadan kaldıracak kolay ve hızlı
uygulanabilir çözümler söz konusu olabilir. Bu, Şekil 2’ de belirtilen ‘tehlikeyi ortadan kaldırın’ adımına karşılık gelmektedir. Alınacak
önlemler belirlenmeli ve işletme yönetiminin onayına sunulmalıdır. Doğru uygulandığı takdirde bu tedbirler geride hiçbir risk bırakmayacaktır;
bir başka deyişle, uygulamadan önce tehlike ile ilgili saptanan kaza veya hastalıkların gerçekleşmesi imkansız olacaktır.
Birçok tehlikeyi ortadan kaldırmak kolay değildir; bu yüzden bir bölümde bulunan çeşitli risklere ilgili puanları verebilmek için değerlendirme
süreci gerekli olacaktır. Bu bilgi risk yönetimindeki öncelikleri belirlemek açısından çok önemlidir. Uygun risk puanları verildiğinde,
ilk önce hangi tehlike veya tehlikelerin ele alınacağı, hangi kontrol önlemlerinin uygulanacağı ve her biri için ne kadar bütçe ayrılması
gerektiği gibi soruları cevaplamak daha kolay olacaktır. Bu, yönetimin kısa vadeli planlarının yanı sıra uzun vadeli planlarını da yapmasını
sağlar.
Riskleri birbirleriyle karşılaştırmak elmalar ile armutları karşılaştırmak gibidir. RD, işyerinde birbiri ile ilgisi bulunmayan ve karşılaştırılamaz
gözüken birçok risk için etkili bir kıyaslama yöntemi sağlamaktadır. Burada zorluk, riskin iki temel bileşeninin olmasıdır; şiddet ve
olasılık. Bazı kazaların olma olasılığı daha fazlayken, sonuçları daha az şiddetli; bazılarının da olma olasılığı düşükken sonuçları daha
şiddetli olabilir. 3T RDinş risk matrisi bu sorun için etkili bir çözüm sağlamaktadır.
Yaralanma ve hastalıkların şiddetlerine göre ayrılarak sınıflandırılması basit denebilecek bir işlemdir. Bunun için sadece kategorilerin
sayısına (şiddet düzeyleri) karar vermek ve bunlar arasındaki sınırları çizmek gerekir. 3T RDinş yöntemi bir sonraki bölümde, örnekle
açıklanmış belirli bir ayrım yaklaşımına sahiptir.
Diğer bir husus da yaralanma veya hastalığın meydana gelme olasılığıdır. Gelecekte yaşanacak olayların olma ihtimalini hesaplamak
zordur. Zor olmasının birkaç nedeni vardır: ilki, işyerinde belirli bir kaza veya hastalık türüyle ilgili sınırlı miktarda kayıt bulunması veya
hiç kayıt tutulmamasıdır. Bu durumda, hesaplama güvenilir sonuçlar vermez veya hesaplama yapmak imkansız hale gelir. İkincisi,
üretim güvenliğinde seviye günden güne veya haftadan haftaya fark edilir oranda değişebilir. Örneğin, bir çalışanın belirli bir hafta boyunca
titiz olmayan davranışlar sergilemesi o hafta için kaza olma ihtimalini arttırır. Potansiyel olarak şiddetli bir yaralanma veya hastalığın
yanlışlıkla düşük olasılıklı olarak hesaplanması, gerekli önleyici tedbirlerin alınmaması için yaygın bir neden veya bahane olmaktadır.
3T RDinş’de olasılık hesabı, her bir tehlikeye yönelik mevcut kontrollerin kanunlar, standartlar ve iyi uygulamalar ile ne kadar uyumlu
olduğunun değerlendirilmesine dönüştürülmüştür. Bu yöntem uygulanabilir, çünkü yaygın tehlikelerin büyük bir çoğunluğu İSG yönetmelikleri
ve standartları hazırlanırken zaten değerlendirilmiştir. Mevcut kontrol düzeyi yeterli ise, yaralanma veya hastalıkların ortaya çıkma
olasılığı düşük olmalı ve bu durumda da iyileştirmeye ihtiyaç kalmamalıdır. RD’yi bu yeni yöntemle yapmak çeşitli avantajlar sağlamaktadır:
 Mevcut kontrol önlemlerini incelemek, gelecekte olacak olayların hesaplamasını yapmaktan çok daha kolaydır,
 Bu tür bir inceleme, yasal yükümlülükler ve iyi uygulamalara uyum sağlamak için ne tür iyileştirmelere ihtiyaç olduğunu doğrudan
ortaya koymaktadır.
13
3T RDinş Risk Matrisi
3T RDinş’ de kullanılan yeni risk matrisi Tablo 1’de gösterilmiştir. Bu geleneksel 3 puanlı şiddet ölçeği ile yeni 3 puanlı kontrol ölçeğinden
oluşmaktadır.
Şiddet ölçeği aşağıdaki gibidir:
1. Hafif şiddetli
 Hafif yaralanma veya rahatsızlık, en fazla 3 gün çalışamama.
2. Orta şiddetli
 Uzun süreli yaralanma veya hastalık; basit yaralanmalar veya kırıklar gibi,
 En fazla 30 gün çalışamama.
3. Son derece şiddetli
 Kalıcı yaralanma/hastalık veya ölüm,
 Uzuv kaybı, ikinci/üçüncü derece yanıklar, kafatası çatlakları, kanser, astım.
Kontrol ölçeği ise aşağıdaki gibidir:
1. Önlem ve kontroller yeterlidir, hiçbir sorun belirmemiştir. Daha ayrıntılı olarak:
a) Makineler, aletler ve yapılar kanun ve standartlar ile uyumludur,
b) İş, sağlıklı ve güvenli olması için tasarlanmış ve organize edilmiştir,
c) Çalışanlar eğitim almış ve gerçekten doğru (güvenli) çalışma uygulamalarını kullanmaktadır.
2. İyileştirmeye bir miktar ihtiyaç duyulmaktadır, sorunlar belirmiştir.
3. İyileştirmelere ciddi ihtiyaç duyulmaktadır, sorunlar sık sık belirmektedir.
Her modülde belirlenen her bir risk için, yukarıdaki kurallar uyarınca bir risk puanlaması yapılmalıdır. 3T RDinş formlarında her bir riskin
karşısına puanların yazılması için sütunlar bulunmaktadır. Örneğin, hesaplanan şiddet derecesi 3 iken mevcut kontrol düzeyi 2 olarak
tahmin edilmiş ise, risk puanı 4’tür.
Tablo 2 önleyici faaliyetlerin planlanmasında rehber olması için hazırlanmıştır. Puan 4 ya da 5 ise, önleyici faaliyete hızla ihtiyaç duyulur.
Bazı durumlarda tehlikeli ekipmanın kullanımına güvenlik tedbirleri uygulanana kadar ara vermek gerekli olabilir. Son derece şiddetli
(sonuçlar doğurabilecek) bir tehlike mevcut ise ve kontrol düzeyi yeterli hale getirilmişse, kontrol düzeyini yüksek tutabilmek amacıyla
mevcut durum izlenmelidir. Örneğin, iskelede yapılan işlerde, düşme tehlikesi her zaman için vardır ve korkuluk ve platformların durumu
daima izlenmelidir.
Risk puanlarının verilmesi bittikten sonra, değerlendirme ekibi iyileştirme önlemleriyle ilgili önerileri tartışmak üzere beyin fırtınası oturumu
yapmalıdır. Çözüm önerileri ayrıca 3T RDinş formlarında bulunan ilgili tablolara yazılmış olmalıdır. Ekip ayrıca önerilen iyileştirme
önlemi uygulandıktan sonra azaltılacak riskin gelecekteki puanını tahminen hesaplamayı tercih edebilir. Böylece durumun daha iyi
anlaşılması beklenir.
Ayrıca, yönetimin incelemesi ve onaylaması için sunulabilecek, risk puanlarının özetlendiği bir belge bulunmaktadır. Yönetim tarafından
kabul edilmiş önleyici faaliyetler ile ilgili başka bir özet belgesi de bulunmaktadır. Yönetim teklif edilen tedbirlerden bazılarını onaylamayabilir
veya bekletebilir veya verilen puanlarla ilgili hemfikir olmayabilir. Son kararı vermek yönetimin sorumluluğudur.
Son olarak, tüm RD sürecini yalnızca iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinden oluşan bir ekibe yüklemek ve onları departman yöneticileri,
mühendisler ve çalışanlarla yalnız bırakmanın iyi bir fikir olmadığını belirtmek gerekir. Pek çok ülkede elde edilen deneyimler bu tarz
bir yaklaşım benimsenmesinin gereksiz bürokrasi, çıkar çatışmaları, anlaşılmaz değerlendirme sonuçları ve planlanan ama yerine getirilmeyen
kontrol önlemleriyle sonuçlandığını göstermektedir. Bu yaklaşımın yerine, yönetimin kendisinin de sürece dahil olduğu ve ilgili
tüm taraflara gerekli faaliyetlere ilişkin tüm desteğini vereceğini bildirdiği durumlarda, departman yöneticileri, mühendisler ve çalışanlar, iş
sağlığı ve güvenliği profesyonelleriyle işbirliği yapacak ve risklerle ilgili farkındalığın oluşturulması ve koruyucu önlemlerin doğru bir
şekilde uygulanması konusunda çaba sarf edeceklerdir.
14
Tablo 1. Yeni 3T Risk Değerlendirmesi Matrisi
Mevcut Kontrol Önlemlerinin Düzeyi
Yaralanma ve Hastalıkların Potansiyel Şiddeti
1 2 3
Hafif Ciddi Çok Ciddi
1 Kontrol önlemleri yeterli;
sorun çıkmamış*.
0 1 2
2 İyileştirmeye ihtiyaç var;
ara sıra sorunlar çıkmış.
2 3 4
3 Kayda değer iyileştirme gerekli;
sık sık sorunlar çıkıyor.
3 4 5
* Kontrol önlemleri aşağıdaki durumlarda yeterli olur;
a) Makine, araç, ekipman ve her türlü yapının yasa ve standartlara uygun olması,
b) Faaliyetlerin güvenli ve sağlıklı yürütülecek şekilde tasarlanıp düzenlenmesi,
c) Çalışanların mesleki ve İSG eğitimi almaları ve doğru (güvenli) bir şekilde çalışmaları.
Tablo 2. Risk puanlarının açıklamaları
Mevcut Kontrol Önlemlerinin Düzeyi
Yaralanma ve Hastalıkların Potansiyel Şiddeti
1 2 3
Hafif Ciddi Çok Ciddi
0 Kontrol önlemleri yeterli; sorun
çıkmamış*. 0: Önemsiz risk
1: Hafif risk; durumu
gözlemlemeye devam
edin
2: Küçük risk; sorunların
kontrol altında olmasını
sağlayınız
2 İyileştirmeye ihtiyaç var; ara
sıra sorunlar çıkmış.
2: Küçük risk; durumu
gözlemlemeye devam
edin ve kolay önlemleri
uygulayın.
3: Orta derece risk;
uygun önlemleri planlayıp,
uygulayın.
4: Büyük risk; önlemleri
hızla planlayıp, uygulayın.
3 Kayda değer iyileştirme gerekli;
sık sık sorunlar çıkıyor.
3: Orta derece risk;
uygun önemleri planlayıp,
uygulayın.
4: Büyük risk; önlemleri
hızla planlayıp, uygulayın.
5: Vahim risk; derhal
önlemleri planlayıp,
uygulayın.
15
3. RİSK DEĞERLENDİRMESİ FORMLARI VE PUANLAMA ÖRNEKLERİ
RİSK DEĞERLENDİRMESİ FORMLARI
İşletme / şantiye: Tarih: …/../.2011
Değerlendirmeyi yapan:
Değerlendirilen iş prosesleri:
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkların
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
1 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
1.1 Merdiven ve Basamaklar:
İyi durumda, yalnızca geçici erişim ya da tek elle
kısa dönemli hafif iş için kullanılır.
1.2 Yürüyüş ve Geçiş Yolları:
Hiç engel yok, kaygan değil. Düşmeye neden
olabilecek hiçbir açıklık ya da çatlak yok. Düşme
mesafesi 0.5 m’den çok olan yerlerde insanların
düşmesini önlemek için korkuluklar ve ara korkuluklar
var. Objelerin düşmesini önlemek için
binanın girişinde uygun çatı var.
2.1 Sabit İskele:
Uygun bir şekilde kurulur ve kullanmadan önce
denetlenir. Uygun durumdaki korkuluklar, ara
korkuluklar ve etek tahtaları mevcuttur. Çalışma
platformuna güvenli erişim (merdivenler ve basamaklar)
vardır. Çalışma platformu yeterince geniş,
engeller yok, kaygan değildir. Düşmeye neden
olabilecek açıklık ya da çatlak yoktur. Temeli,
ankraj ve güçlendirme uygundur.
2.2 Seyyar İskele:
Kilitlenebilir tekerlekler, iç merdivenler uygundur.
Asma İskele:
Sağa sola hareket etmemek üzere sabitlenmiş,
taşıyabileceği en fazla yük kapasitesi raporlanmış,
günlük kontrol edilir.
3 Düşmeye ve Çarpmaya Karşı Koruma:
Zemindeki açık kenarlarda, asansör boşluklarında
vs. üçlü kenar koruması; korkuluk, ara korkuluk ve
etek tahtası vardır. Korkuluk olmayan alanlar
uygun bariyerlerle ayrılır. Zemindeki açıklıklar sıkı
ve işaretlenmiş kapaklarla örtülür. Kazı alanları
gerektiğinde çarpmaya karşı korunur. Kazı uygun
bariyer ya da korkuluklarla ayrılır.
4 Elektrik ve Aydınlatma:
Şantiyedeki elektrik dağıtımı uygun bir şekilde
planlanır. Dağıtım panelleri ve kablolar uygun
durumda. Uygun bir şekilde yerleştirilir ve korunur.
Yapay aydınlatma iş sağlığı ve güvenliği ve kalite
için yeterlidir.
16
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkların
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
1 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
5.1 Düzen ve Temizlik:
Atık boşaltım yönetimi uygun bir şekilde planlanır.
Farklı atık tipleri için uygun atık konteynerleri
periyodik olarak boşaltılır. Atıklar her bir çalışma
aşamasından sonra kabaca temizlenir. Materyaller
uygun bir şekilde depolanır.
5.2 Trafik Yolları ve Yürüyüş Yolları:
Açık bir şekilde belirtilir.
6 Makine ve Ekipman:
Uygun durumda ve temizdir. Güvenlik cihazları
yerindedir. Elektrik kabloları hasar görmemiştir.
Şantiye ortamı için uygundur. Makinelerin etrafındaki
alan düzenldiri. Uygun temel ve destek
mevcuttur. Yasal teftişler tamamlanmıştır. Taşıyabileceği
en fazla yük kapasitesi belirtilmiştir
(vinçler ve kaldırma araçları). Kalifiye operatörler
kullanmaktadır (vinçler ve kaldırma araçları).
7.1 Yangın:
Zeminlerde ya da yerde fazladan yanıcı materyal
yoktur. İşaretli yerlerde uygun yangın söndürücüler
mevcuttur. Yanıcı materyallerin olduğu yerlerde
sigara içmek yasaktır. Elektrik dağıtım kutuları
(panoları) ve kabloları iyi durumdadır. Şantiye
koşulları için uygun yerleştirilmiş ve uygun durumdaki
aydınlatma cihazları vardır.
7.2 Sıcak İşler (kaynak, taşlama vs.):
Sıcak işlere ayrılmış özel alanlarda ya da özel bir
çalışma ruhsatıyla yapılır. Sıcak işin yakınındaki
yanıcı ve parlayıcı maddeler ve toz ortadan kaldırılır
ya da korunur. Duvarlarda ya da döşemelerdeki
hiçbir açıklık ya da çatlak yoktur, örtülür ya
da korunur. Uygun tipte ve boyutta yangın söndürücü
mevcuttur. İşçiler uygun şekilde eğitilir.
Gerektiğinde yangın kontrolü için bir gözcü yerleştirilir.
Acil durum çıkışları uygun ve açık bir şekilde
işaretlenir.
8.1 Fiziksel Tehlikeler:
İşçiler gürültü seviyesi 85 dB(A)’den yüksek
olduğunda uygun kulak koruyucular kullanır.
Odyometre testler yönetmeliklere uygun yapılır.
8.2 Mümkün olduğunda daha az vibrasyona neden
olan çalışma metotları ve araçları seçilerek elde
titreşimden kaçınılır. İşçilerin maruziyet süresi
sınırlıdır ve çalışanlar elde titreşimin uzun vadeli
sağlık riskleri konusunda bilgilendirilir. Maruziyet
altındaki çalışanlar sağlık gözetimine tabi tutulur.
Radyasyon, yüksek ya da düşük sıcaklık vs. diğer
fiziksel tehlikelere maruziyetin kontrolü iş sağlığı
ve güvenliği mevzuatına ve standartlarına uygundur.
9.1 Havayı kirleten proseslerde lokal havalandırma
vardır. İşçiler maske giyer. Mümkün olduğunda
daha az tehlikeli maddeler kullanılır.
9.2 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS) mevcuttur.
Gerektiğinde maruziyet iş sağlığı hizmetleri
17
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkların
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
1 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
tarafından izlenir. Kapalı alanlarda yapılan iş özel
bir çalışma ruhsatıyla yürütülür. Girmeden önce
hava test edilip, gerektiğinde temizlenir ve havalandırılır
(oksijen, yanıcı ya da toksik gazlar/
dumanlar). İzolasyon, gerektiğinde tehlikeli
maddelerin çalışma sırasında içeri girmesini
önleyecek şekilde uygundur. Gerektiğinde hava iş
sırasında izlenir. İşçiler güvenli çalışmak konusunda
eğitimlidir. Dışarda destek için bekleyen bir
kişi ve gerektiğinde uygun kurtarma araçları
mevcuttur.
10 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları:
Şantiye yerleşimi ve iş proseslerinin iyi planlanmasıyla
elle kaldırma ve materyallerin taşınmasından
kaçınılır. Materyallerin kaldırılması ve
hareket ettirilmesi için uygun araç ve makineler
kullanılır (el arabaları, kaldıraçlar, asansörler,
vinçler, teleskopik vinçler, mobil kaldırma çalışma
platformları vs.). Maruziyet altındaki çalışanlar için
sağlık gözetimi yapılır.
11 Psiko-sosyal Stres Faktörleri:
Hakaretamiz davranış ve ayrımcılık kabul edilemez
(örneğin; cinsiyet, ırk veya kişinin karakterine
dair isim takma, cinsel taciz vb.). İşçilere doğru
çalışma metotlarına uygun talimat verilir. İşçiler
kendilerini ve işlerini ilgilendiren değişiklikler
konusunda bilgilendirilir. İşçilere iş sağlığı ve
güvenliği konusundaki iyileştirmeler ve işleri
hususunda fikirlerini ifade etme olanağı tanınır.
İşçiler başarılı çalışmaları üzerine düzenli geri
bildirim alır. Sorun çıktığında amirler destek verir.
Amirler adil davranır.
12 İlkyardım ve Acil Durum Hazırlıkları:
Uygun ilk yardım ekipmanı vardır. İlk yardım
uygulayabilecek eğitimli çalışanlar mevcuttur.
Yangın ya da diğer acil durumlar için eylemler
planlanır, öğretilir ve tatbikatı yapılır.
13 Sosyal Tesisler:
İşçilerin kıyafetlerini değiştirmeleri, yıkanmaları,
yemek yemeleri ve dinlenmeleri için uygun tesisler
mevcuttur.
14 Diğer Tehlikeler:
(varsa burada listeleyin)
18
(FORMU DOLDURMAK İÇİN ÖRNEKTİR)
İşletme / şantiye: Dikey İnşaat Ltd. Tarih: …/../.2011
Değerlendirmeyi yapan: İSG Uzmanı Mehmet YILMAZ
Değerlendirilen iş prosesleri: Tünel Kalıp
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkları
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
0 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
1.1 Merdiven ve Basamaklar:
İyi durumda, yalnızca geçici erişim ya da tek elle
kısa dönemli hafif iş için kullanılır.
X
2
1.2 Yürüyüş ve Geçiş Yolları:
Hiç engel yok, kaygan değil. Düşmeye neden
olabilecek hiçbir açıklık ya da çatlak yok. Düşme
mesafesi 0.5 m’den çok olan yerlerde insanların
düşmesini önlemek için korkuluklar ve ara korkuluklar
var. Objelerin düşmesini önlemek için
binanın girişinde uygun çatı var.
X 3 2 4 Kenar Korkuluklarındaki
eksiklikler
giderilmeli,
İşçileri düşen objelerden
korumak için
bina girişine geçici
çatı yapılması
gerekir.
2.1 Sabit İskele:
Uygun bir şekilde kurulur ve kullanmadan önce
denetlenir. Uygun durumdaki korkuluklar, ara
korkuluklar ve etek tahtaları mevcuttur. Çalışma
platformuna güvenli erişim (merdivenler ve basamaklar)
vardır. Çalışma platformu yeterince geniş,
engeller yok, kaygan değildir. Düşmeye neden
olabilecek açıklık ya da çatlak yoktur. Temeli,
ankraj ve güçlendirme uygundur.
X 2 3 4 İskelede boya işi
için kullanılan çalışma
platformu
yeterince geniş
fakat üzerinde
önceki çalışanların
bıraktığı nesneler
var.
Platformlar kontrol
edilecek ve her gün
iş bitiminde üzerlerindeki
engellerin
kaldırılması gerekir.
2.2 Seyyar İskele:
Kilitlenebilir tekerlekler, iç merdivenler uygundur.
Asma İskele:
Sağa sola hareket etmemek üzere sabitlenmiş,
taşıyabileceği en fazla yük kapasitesi raporlanmış,
günlük kontrol edilir.
X 3 3 5 Montaj işlerinde
kullanılan seyyar
iskelede iç merdiven
yok. İşçiler çalışma
platformuna tırmanıyor.
Uygun merdivenler
monte edilecek ve
günlük olarak kontrol
edilecek.
3 Düşmeye ve Çarpmaya Karşı Koruma:
Zemindeki açık kenarlarda, asansör boşluklarında
vs. üçlü kenar koruması; korkuluk, ara korkuluk ve
etek tahtası vardır. Korkuluk olmayan alanlar
uygun bariyerlerle ayrılır. Zemindeki açıklıklar sıkı
ve işaretlenmiş kapaklarla örtülür. Kazı alanları
gerektiğinde çarpmaya karşı korunur. Kazı uygun
bariyer ya da korkuluklarla ayrılır.
X 3 3 5 Asansör açıklıklarında
hiç kenar
koruması yok.
Bunların monte
edilmesi ve düzenli
kontrol edilmesi
gerekir.
19
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkları
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
0 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
4 Elektrik ve Aydınlatma:
Şantiyedeki elektrik dağıtımı uygun bir şekilde
planlanır. Dağıtım panelleri ve kablolar uygun
durumda. Uygun bir şekilde yerleştirilir ve korunur.
Yapay aydınlatma iş sağlığı ve güvenliği ve kalite
için yeterlidir.
X 3 3 5 İkinci kattaki hasarlı
kabloların ortadan
kaldırılması ve
yenisiyle değiştirilmesi
gerek.
Gece vardiyasına
başlanmadan önce
uygun aydınlatma
sistemi kurulacak.
5.1 Düzen ve Temizlik:
Atık boşaltım yönetimi uygun bir şekilde planlanır.
Farklı atık tipleri için uygun atık konteynerleri
periyodik olarak boşaltılır. Atıklar her bir çalışma
aşamasından sonra kabaca temizlenir. Materyaller
uygun bir şekilde depolanır.
X 3 3 5 Depoda yüksek
raflardaki ağır materyaller
daha alt
raflarda saklanacak
ve hafif materyaller
en üst rafa konulacak.
Atık kutuları temin
edilecek.
5.2 Trafik Yolları ve Yürüyüş Yolları:
Açık bir şekilde belirtilir.
X
3
6 Makine ve Ekipman:
Uygun durumda ve temizdir. Güvenlik cihazları
yerindedir. Elektrik kabloları hasar görmemiştir.
Şantiye ortamı için uygundur. Makinelerin etrafındaki
alan düzenldiri. Uygun temel ve destek
mevcuttur. Yasal teftişler tamamlanmıştır. Taşıyabileceği
en fazla yük kapasitesi belirtilmiştir
(vinçler ve kaldırma araçları). Kalifiye operatörler
kullanmaktadır (vinçler ve kaldırma araçları).
X 3 3 5 Daire testerede
koruyucu takılmadan
çalışma yapılmaması
gerekir.
Demir bükme
makinasına yanlışlıkla
çalışmasını önlemek
için ayak pedalına
muhafaza
takılması gerekir.
Kaldırma ekipmanlarının
iyi durumunda
olmayan sapanlarının
değiştirilmesi
gerekir.
7.1 Yangın:
Zeminlerde ya da yerde fazladan yanıcı materyal
yoktur. İşaretli yerlerde uygun yangın söndürücüler
mevcuttur. Yanıcı materyallerin olduğu yerlerde
sigara içmek yasaktır. Elektrik dağıtım kutuları
(panoları) ve kabloları iyi durumdadır. Şantiye
koşulları için uygun yerleştirilmiş ve uygun durumdaki
aydınlatma cihazları vardır.
X 2 3 4 Yangın tüplerinin
periyodik kontrollerinin
yapılması gerekir.
Yanıcı malzemelerin
yanında sigara
içmeye izin verilmese
de belirlenmiş bir
sigara içme alanı
yok.
Sigara içme alanı
belirlenmeli ve
işaretlenmelidir.
20
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkları
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
0 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
7.2 Sıcak İşler (kaynak, taşlama vs.):
Sıcak işlere ayrılmış özel alanlarda ya da özel bir
çalışma ruhsatıyla yapılır. Sıcak işin yakınındaki
yanıcı ve parlayıcı maddeler ve toz ortadan kaldırılır
ya da korunur. Duvarlarda ya da döşemelerdeki
hiçbir açıklık ya da çatlak yoktur, örtülür ya
da korunur. Uygun tipte ve boyutta yangın söndürücü
mevcuttur. İşçiler uygun şekilde eğitilir.
Gerektiğinde yangın kontrolü için bir gözcü yerleştirilir.
Acil durum çıkışları uygun ve açık bir şekilde
işaretlenir.
X 3
8.1 Fiziksel Tehlikeler:
İşçiler gürültü seviyesi 85 dB(A)’den yüksek
olduğunda uygun kulak koruyucular kullanır.
Odyometre testler yönetmeliklere uygun yapılır.
X 2 2 3 Kulak koruyucular
uygun olarak kullanılmıyor.
Eğitim
programlarında
buna yer verilmeli.
Odyometrik testlerin
yapılması gerekiyor.
8.2 Mümkün olduğunda daha az vibrasyona neden
olan çalışma metotları ve araçları seçilerek elde
titreşimden kaçınılır. İşçilerin maruziyet süresi
sınırlıdır ve çalışanlar elde titreşimin uzun vadeli
sağlık riskleri konusunda bilgilendirilir. Maruziyet
altındaki çalışanlar sağlık gözetimine tabi tutulur.
Radyasyon, yüksek ya da düşük sıcaklık vs. diğer
fiziksel tehlikelere maruziyetin kontrolü iş sağlığı
ve güvenliği mevzuatına ve standartlarına uygundur.
X 2
9.1 Havayı kirleten proseslerde lokal havalandırma
vardır. İşçiler maske giyer. Mümkün olduğunda
daha az tehlikeli maddeler kullanılır.
X 2 2 3 Çelik kirişleri boyayan
çalışanlar
maske takmıyorlar.
Uygun maskelerin
temin edilmesi
gerekir.
9.2 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MSDS) mevcuttur.
Gerektiğinde maruziyet iş sağlığı hizmetleri
tarafından izlenir. Kapalı alanlarda yapılan iş özel
bir çalışma ruhsatıyla yürütülür. Girmeden önce
hava test edilip, gerektiğinde temizlenir ve havalandırılır
(oksijen, yanıcı ya da toksik gazlar/
dumanlar). İzolasyon, gerektiğinde tehlikeli
maddelerin çalışma sırasında içeri girmesini
önleyecek şekilde uygundur. Gerektiğinde hava iş
sırasında izlenir. İşçiler güvenli çalışmak konusunda
eğitimlidir. Dışarda destek için bekleyen bir
kişi ve gerektiğinde uygun kurtarma araçları
mevcuttur.
X 3
21
No
Aşağıdakiler doğru mu?
Kontrol Düzeyi
Yaralanma & hastalıkları
potansiyel şiddeti
1 Hafif 2 Ciddi 3 Vahim
0 Kontrol yeterli 0 1 2
2 Kontrol yetersiz 2 3 4
3 İyileştirme gerekli 3 4 5
E= Evet
H= Hayır
U= Uygulanamaz
K= Kontrol Seviyesi
Ş= Şiddet
RP= Risk Puanı
Tavsiye ve Yorumlar Sorumlu
Personel
Çözüm
Tarihi
10 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları:
Şantiye yerleşimi ve iş proseslerinin iyi planlanmasıyla
elle kaldırma ve materyallerin taşınmasından
kaçınılır. Materyallerin kaldırılması ve
hareket ettirilmesi için uygun araç ve makineler
kullanılır (el arabaları, kaldıraçlar, asansörler,
vinçler, teleskopik vinçler, mobil kaldırma çalışma
platformları vs.). Maruziyet altındaki çalışanlar için
sağlık gözetimi yapılır.
X 2 2 3 Ağır yüklerin kaldırılması
vinçlerle
yapılırken küçük
kutular elle taşınıyor.
Bunların da elle
taşınmaması için
uygun taşıma ekipmanı
temin edilmeli.
11 Psiko-sosyal Stres Faktörleri:
Hakaretamiz davranış ve ayrımcılık kabul edilemez
(örneğin; cinsiyet, ırk veya kişinin karakterine
dair isim takma, cinsel taciz vb.). İşçilere doğru
çalışma metotlarına uygun talimat verilir. İşçiler
kendilerini ve işlerini ilgilendiren değişiklikler
konusunda bilgilendirilir. İşçilere iş sağlığı ve
güvenliği konusundaki iyileştirmeler ve işleri
hususunda fikirlerini ifade etme olanağı tanınır.
İşçiler başarılı çalışmaları üzerine düzenli geri
bildirim alır. Sorun çıktığında amirler destek verir.
Amirler adil davranır.
X
2 2 3 Operatörlerin güvenli
sürüş yöntemleri
konusunda
bilgisi eksik. Araç
operatörleri güvenli
sürüş yöntemleri
konusunda eğitilmeli.
Ofis personeli ve
mühendislerin iş
yükü fazla.
Ekipler arasındaki
işbirliği ve eşgüdümün
daha iyi olması
iş yüküyle mücadelede
yardımcı olabilir.
12 İlkyardım ve Acil Durum Hazırlıkları:
Uygun ilk yardım ekipmanı vardır. İlk yardım
uygulayabilecek eğitimli çalışanlar mevcuttur.
Yangın ya da diğer acil durumlar için eylemler
planlanır, öğretilir ve tatbikatı yapılır.
X 3 1 3 İlk yardım ekipmanları
mevcut değil.
Tedarik edilmeli.
13 Sosyal Tesisler:
İşçilerin kıyafetlerini değiştirmeleri, yıkanmaları,
yemek yemeleri ve dinlenmeleri için uygun tesisler
mevcuttur.
X
2
14 Diğer Tehlikeler:
(varsa burada listeleyin)
22
FAALİYET ÖZETİ
KONU RİSK
PUANI FAALİYET TANIMI SORUMLU
KİŞİ BİTİŞ TARİHİ
1.2 4 Kenar korkuluklarındaki eksiklikler giderilmeli.
İşçileri düşen objelerden korumak için bina girişine geçici çatı yapılması gerekir.
XYZ
GÜN.AY.2011
2.1 4 İskelede boya işi için kullanılan çalışma platformu yeterince geniş fakat üzerinde
önceki çalışanların bıraktığı nesneler var.
Platformlar kontrol edilecek. Her gün iş bitiminde üzerlerindeki engellerin kaldırılması
gerekir.
XYZ
GÜN.AY.2011
2.2. 5 Montaj işlerinde kullanılan seyyar iskelede iç merdiven yok. İşçiler çalışma platformuna
tırmanıyor.
Uygun merdivenler monte edilecek ve günlük olarak kontrol edilecek.
XYZ
GÜN.AY.2011
3 5 Asansör açıklıklarında hiç kenar koruması yok. Bunların monte edilmesi ve düzenli
kontrol edilmesi gerekir.
XYZ
GÜN.AY.2011
4 5 İkinci kattaki hasarlı kabloların ortadan kaldırılması ve yenisiyle değiştirilmesi gerek.
Gece vardiyasına başlanmadan önce uygun aydınlatma sistemi kurulacak.
XYZ
GÜN.AY.2011
5.1 5 Depoda yüksek raflardaki ağır materyaller daha alt raflarda saklanacak ve hafif materyaller
en üst rafa konulacak.
Atık kutuları temin edilecek.
XYZ
GÜN.AY.2011
6 5 Daire testerenin koruyucu takılmadan çalışma yapılmaması gerekir.
Demir bükme makinasına yanlışlıkla çalışmasını önlemek için ayak pedalına muhafaza
takılması gerekir.
Kaldırma ekipmanlarının iyi durumunda olmayan sapanlarının değiştirilmesi gerekir.
XYZ
GÜN.AY.2011
7.1 4 Yangın tüplerinin periyodik kontrollerinin yapılması gerekir.
Yanıcı malzemelerin yanında sigara içmeye izin verilmese de belirlenmiş bir sigara
içme alanı yok.
Sigara içme alanı belirlenmeli ve işaretlenmelidir.
XYZ
GÜN.AY.2011
8.1 3 Kulak koruyucular uygun olarak kullanılmıyor. Eğitim programlarında buna yer verilmeli.
Odyometre testlerin yapılması gerekiyor
XYZ
GÜN.AY.2011
9.1. 3 Çelik kirişleri boyayan çalışanlar maske takmıyorlar.
Uygun maskelerin temin edilmesi gerekir.
XYZ
GÜN.AY.2011
10 3 Ağır yüklerin kaldırılması vinçlerle yapılırken küçük kutular elle taşınıyor. Bunların da
elle taşınmaması için uygun taşıma ekipmanı temin edilmeli.
XYZ
GÜN.AY.2011
11 3 Operatörlerin güvenli sürüş yöntemleri konusunda bilgisi eksik. Araç operatörleri
güvenli sürüş yöntemleri konusunda eğitilmeli.
Ofis personeli ve mühendislerin iş yükü fazla.
Ekipler arasındaki işbirliği ve eşgüdümün daha iyi olması iş yüküyle mücadelede
yardımcı olabilir.
XYZ
GÜN.AY.2011
12 3 İlk yardım ekipmanları mevcut değil. Tedarik edilmeli. XYZ GÜN.AY.2011
Her bir faaliyetin uygulanması için bir son tarih ve uygulanmasından
sorumlu kişi bulunmaktadır.
Bunlar yönetim tarafından kabul edilen
önleyici faaliyetlerin özetidir.
23
4. ÖZET
İSG- YS öncelikle işyerindeki koşulların RD’sine dayanır. Düzeltici ve önleyici önlemler ancak tehlikelerin ve bu tehlikelerin doğurduğu
risklerin tespit edilmesi yoluyla belirlenebilir. RD farklı RD yöntemleri kullanılarak yapılabilir. İSGİP Projesi “İnşaat Sektörü için 3T Risk
Değerlendirmesi” yönteminin kullanılmasını tavsiye etmektedir.
Hem Avrupa Birliği (AB) hem de Türkiye Cumhuriyeti, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı işverenin çalışma ortamındaki güvenlik ve sağlık
risklerini tespit etmekle yükümlü olduğu ilkesine dayanılarak hazırlanmıştır. O halde, tehlikeler ortadan kaldırılamıyorsa işveren, bu
tehlikelerin sağlık üzerindeki olası etkilerini değerlendirerek kazaları ve hastalıkları önlemek için gerekli kontrol önlemlerini almak zorundadır.
İşletmedeki çalışanların tamamının dolaylı yoldan ya da doğrudan RD’ye katılmaları gerekir. Bulunan riskler konusunda mühendislere,
şeflere ve çalışanlara veya çalışan temsilcilerine bilgi verilmelidir. Verilecek talimat ve eğitimler RD sürecini ve çalışma ortamında yapılacak
iyileştirmeleri kolaylaştıracaktır.
24
25
BÖLÜM 2
TRİSGİP
İnşaat Sektörü için İSG Performans İzleme
- ŞANTİYEDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DENETİMİ -
26
27
Şantiyede İş Sağlığı ve Güvenliği için Ön Koşullar
Güvenli bir inşaat sahasında iş makineleri, ekipmanlar, iskele ve geçiş yolları iyi durumda olur. Bu teknik iş sağlığı ve güvenliği gereklilikleri
önem arz etmektedir. Şantiye yönetimi ve bütün çalışanların doğru bilgi ve becerilere sahip olmaları da aynı derecede önemlidir. Bu
durum, özellikle doğru ve güvenli çalışma yöntemleri konusunda uzmanlık açısından geçerlidir. Ayrıca, ana yüklenici ve alt yükleniciler
arasındaki işbirliği kurma becerileri için de geçerlidir.
Bilgi ve beceri dahi tek başına yeterli değildir; pratik çalışma yöntemleri kilit önem taşır. Doğru olduğu bilinen çalışma yöntemleri de
kullanılmalıdır. Aksi takdirde, tutum ve davranışların hatalı, motivasyonun veya istekliliğin eksik olduğu belirtilmektedir. Ancak, çoğu
durumda gerçek sorun, istense bile değiştirilmesi çok zor olan adeta derinlere kazınmış alışkanlıklardır.
TRİSGİP İSG performans izleme yöntemi, yalnızca teknik ön koşulların oluşturulmasına değil, aynı zamanda yerleşmiş ve yanlış çalışma
yöntemlerinin değiştirilmesine de yardımcı olur. TRİSGİP İSG performans izleme yöntemi, inşaat sahasının güvenliğini sağlamak amacıyla
yapılan işbirliği uygulamasıdır. Bu yöntem, hangi konularda durumun iyi olduğunun ve hangi konuların iyileştirilmesi gerektiğinin tarafsız
bir şekilde ortaya konmasına yardımcı olur. Geri bildirim panosu, işlerin yoluna koyulmasına ve uygulamada çalışma yöntemlerinin
değiştirilmesine yardımcıdır. Şantiyede sonuçlar alınmaya başlandığında ve sahadaki düzen görünür hale geldiğinde, davranışlarda da
olumlu bir değişim gerçekleşir.
TRİSGİP İSG Performans İzleme Yönteminin Esasları
TRİSGİP İSG performans izleme yöntemi, bir inşaat sahasında güvenlik seviyesinin ölçülmesinde kolayca kullanılabilecek güvenilir bir
yöntemdir. Ayrıca, haftalık bakım denetimlerinin yerine geçecek şekilde de kullanılabilir [1, bölüm 13 alt başlık 2]. Ölçüm işlemi, bütün
şantiyenin gezilmesi ve çetele sistemi kullanılarak denetim formu üzerinde gözlemlerin doğru/ yanlış şeklinde işaretlenmesiyle yürütülür.
Kesin ve güvenilir bir sonuç alabilmek için, birçok gözlem yapılmalıdır. Tek bir turda 100’den fazla gözlem yapılması tavsiye edilir.
İş sağlığı ve güvenliği gözlem yöntemi, inşaat sahasının
güvenliği ile ilgili bütün ana konuların izlenmesi için kullanılır.
Bu konular form üzerinde altı başlık altında gruplanmıştır:
1) Çalışma alışkanlıkları, 2) İskele, platform ve
merdivenler, 3) Makine ve donanımları, 4) Düşmeye karşı
koruma, 5) Elektrik ve aydınlatma ile 6) Düzen ve atık
yönetimi.
Ölçüm işlemi için gözlemlere ilişkin hazır formlar ve kurallar
bulunmaktadır. Gözlemler, doğru/ yanlış ilkesine göre
yapılır. Gözlemlenen bir öğe iş sağlığı ve güvenliği denetiminde
onaylanmış güvenlik seviyesine uygunsa, doğru
olarak işaretlenir. Aksi durumda, yanlış olarak işaretlenir.
TRİSGİP seviyesinin hesaplanmasının kolaylaştırılması
amacıyla her gözlem eşit ağırlıklıdır. Ancak, talimatlara
uygun olarak yapılan ölçüm işlemlerinde, daha az önemli
konulara nazaran önemli konularda daha fazla gözlem
yapılmasıyla önemli konular öne çıkarılmıştır. Ölçüm
işlemlerini gerçekleştiren kişilerin yapı işlerinde iş sağlığı
ve güvenliği mevzuatı konusunda yeterli bilgiye sahip
olmaları gerekmektedir, fakat ölçüm işlemi için yeni kuralların
öğrenilmesine gerek yoktur. Ölçüm işlemlerini gerçekleştiren
kişiler, her konu için kabul edilir seviyeyi aralarında
ortaklaşa kararlaştırmalıdır.
Ölçüm işlemleri tamamlandıktan sonra, doğru ve yanlış
olarak kaydedilen gözlemlerin puan toplamı ve şantiyenin
güvenlik seviyesi hesaplanır. Bu hesaplama için kullanılan
formül aşağıdaki gibidir:
28
Şantiyede TRİSGİP İSG Performans İzleme Yönteminin Tanıtımı
Haftalık şantiye denetiminin yerine TRİSGİP İSG performans izleme yönteminin uygulanmasına karar verildiğinde, ilk aşamada fazladan
çalışma yapmak gerekir. İlk aşamada, şantiye yönetimi ve çalışan temsilcileri, şantiyede uyulacak temel kuralları ortaklaşa belirlerler.
Yönetim ile iş sağlığı ve güvenliği sorumlusu, gözlem yapma konusunda pratik yapmalıdırlar. Kabul edilebilir durumlar için ortak kuralların
belirlenmesi amacıyla birlikte birkaç uygulama yapmalıdırlar.
TRİSGİP Kuralları
Şantiyede öncelikle ortak temel kurallar konusunda anlaşmaya varılır. Bu kurallar, çalışma yöntem ve prosedürleri konusunda açık ve
net kılavuz ilkelerdir; bu kurallara uyulmasıyla şantiye güvenli ve düzenli tutulur. Temel kuralların amacı, herkesin kendisinden ne beklendiğini
bilmesidir. Uygun temel kurallar herkesçe kabul edilmelidir. Uzun uzun yazılmış kurallar akılda kalmayacağı için kural sayısı en
fazla 10 olmalıdır. Kurallar kolayca anlaşılmalıdır. Yasaklar yerine doğru eylemlere ilişkin kuralların yazılması daha iyi olacaktır.
Kurallara uyulması mümkün olmalıdır. Araç-gereçlerin kullanıldıktan sonra yerine konması bir kural olarak belirlendiyse, araç-gerecin
saklanacağı yerler ortaklaşa kararlaştırılmış ve işaretlenmiş olmalıdır. Atıkların atık kutularına konması kural ise, kutuları boşaltmak için
bir kişi görevlendirilmelidir.
Uygun temel kurallar, sadece güvenlik için değil, aynı zamanda şantiyenin düzeni ve kalitesi için de önemli bir etkendir. Burada verilen
örnekler, şantiyeye yönelik olarak üzerinde anlaşmaya varılacak hususlara esas olarak kullanılabilir.
İstişare Toplantısı
Temel kurallar belirlendiğinde ve ölçüm işlemi düzenli yapılmaya başlandığında, şantiyede bütün personel için bir istişare toplantısı
düzenlenir. Bu toplantıda, temel kurallar görüşülür ve ortaklaşa uyulacak olan kurallar onaylanır. Ayrıca bu toplantıda, ölçümlerin yapılma
şekli ve geri bildirimin nasıl sağlanacağına ilişkin bir sunum da yapılır. Son olarak, tamamlanan ölçüm sonuçları rapor edilir ve ilk iki ayda
seviyenin 15-20 puan oranında yükseltilmesi gibi olası ortak bir hedef de görüşülür. Ayrıca, hedefe ulaşıldığı takdirde küçük bir ödül
verileceği de duyurulabilir. En kolay hatırlanabilecek ödüllerden biri herkese kahve ve kek ısmarlanması olabilir.
Toplantıdan sonra, TRİSGİP geri bildirim panoları, herkesin görmesi için duvara asılır. Güncel ölçümler ve haftalık gözlem kontrollerinin
sonuçları bu panolar üzerinde ilan edilir.
TRİSGİP İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KURALLARI
1. Gerekli koruyucu ve iş güvenliği donanımını kullanınız.
2. Geçiş yollarını, iskeleleri ve düşmeye karşı korumaları iyi koşullarda muhafaza ediniz.
3. İşyerini bir sonraki çalışma aşaması için temiz bırakınız.
4. Atıkları çöpe atınız.
5. Ortak kullanılan aletleri saklama yerlerine geri koyunuz.
6. Stok alanlarını düzenli tutunuz.
7. Aydınlatmanın yeterli olduğundan emin olunuz.
8. Birlikte çalısmak işe yarayacaktır.
9. Elektrik dağıtım panolarını ve kablolarını güvenli bir şekilde yerleştiriniz.
29
Haftalık Kontroller
TRİSGİP İSG performans izleme yöntemi, temel kurallara güvenilir ve doğru şekilde uyulup uyulmadığını izlemek için kullanılır. TRİSGİP İSG
performans izleme yöntemi aynı zamanda, şantiyenin haftalık iş sağlığı ve güvenliği denetimidir. Denetim sırasında, bütün şantiye gezilerek
iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili her durum için gözlem yapılır. Gözlemler, çalışan ve işverenlerin temsilcileri tarafından birlikte yapılır.
Bir taşeronun temsilcisi veya benzer bir görevli de gözleme dâhil edilebilir. Şantiyenin güvenlik seviyesine ilişkin sonuç yüzde olarak elde
edilir. Şantiyelerde belirlenen güvenlik seviyesi ortalama yaklaşık %75 iken, mükemmel güvenlik seviyesi %100’dür. Ölçümden elde
edilen güvenlik seviyesi geri bildirim panosunda ilan edilir.
Geri Bildirim Panosu Vasıtasıyla Düzenli Geri Bildirim
Başta başarılı çalışmalar olmak üzere herkesin yapılan işler
konusunda adil geri bildirim alması önem arz etmektedir.
Çoğunlukla İSG konusundaki geri bildirimler negatif olup,
şikâyetlerden ve düzeltme taleplerinden oluşur. Olağan bir iş
sağlığı ve güvenliği denetiminde ve haftalık denetimlerde
hataların tespit edilmesine özel bir çaba harcanır; halbuki en
iyi şantiyelerde dahi yanlışlıklar olabilir. Bu nedenle, iş sağlığı
ve güvenliği konusunda iyi çalışmalar yapmış kişiler bile
çoğunlukla eleştirilir. Haksız geri bildirimler teşvik sağlamadıkları
gibi, firma ve iş güvenliği uzmanlarını negatif bir tutum
benimsemeye itebilir.
İş sağlığı ve güvenliği izleme ölçümlerinin sonuçları, TRİSGİP geri bildirimi olarak kullanılır. Sonuç %80 ise, 100 maddeden 80’inin iyi
durumda olduğu anlaşılır. Bu tür geri bildirim, güvenilir ve adil olup, negatif algılanmaz. Yöneticiler ve çalışanlar, geri bildirime güvenip,
doğru ve adil olduğuna inanabilirler. Bu durum, iyileşmelerin fark edilmesini sağlayarak daha fazla iyileşme yapılmasını teşvik eder.
Gözlem sonuçları, herkesin görebileceği geri bildirim panosunda ilan edilir. Pano için uygun yer, örneğin yemekhane ya da kantin duvarı
olabilir. Bu yolla, şantiyedeki herkes durumdaki iyileşmeleri görüp, belirlenen hedef ile karşılaştırabilir. Geri bildirim, haftalık olarak düzenli
şekilde sağlanır. Eski, kullanıma elverişsiz bir rutinin değiştirildiği durumlarda, iyileştirilmiş yeni rutin öğrenilene kadar eski alışkanlıkların
zamanla azalacağı göz önünde tutulması gerektiği hatırlanmalıdır. Elde ettiğimiz deneyimlere göre, haftalık geri bildirim, konunun akılda
tutulması açısından yeterince sıktır.
İyi bir geri bildirimin bir başka özelliği de, bireysel olarak size uygulandığını hissetmenizdir. Kendi yaptığınızın sizin açınızdan bir fark
yaratması gerekir. Çok büyük veya tamamen farklı bir gruba verilen geri bildirim, bu gerekliliği karşılamayacaktır. Genellikle şantiyede
aynı zamanda birkaç farklı yüklenicinin çalışma ekipleri bulunmaktadır. Bu nedenle, geri bildirim bireysel olarak uygulanmış görülebilir ve
adil görülmeyebilir. Bütün yüklenicileri bu işe dâhil etmek önemlidir. Çok büyük şantiyeler, bölümlere ayrılmalı ve bu bölümler için ayrı
geri bildirim verilmelidir.
Eyl Eki Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Agu Eyl Eki
Eyl Eki Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Agu Eyl Eki Kas Ara Oca
2010 2011 2011 2012
İşletme : Performans Endeksi ABZ INSAAT
1. EĞİTİM
2. ŞANTİYEDE İLK AŞAMA ÖLÇÜMLERİ
3. TEMEL KURALLARIN YAZILMASI
4. İSTİŞARE TOPLANTISI VE HEDEF BELİRLEME
5. HAFTALIK KONTROLLER
6. HAFTALIK GERİ BİLDİRİM
7. GEREKİRSE, İKİNCİ İSTİŞARE TOPLANTISI
30
Gözlem Turunun Uygulanması
Gözlem Turu ve Alanlar
Denetim turu, bütün şantiyeyi kapsamaktadır. İyi bir denetim düzeni, örneğin, asansör ile en üst kata çıkarak önce çatıdan başlayıp,
aşağı katlara birer birer indikten sonra, son olarak zemin kat, depo ve çalışanların kullanımına ait diğer tesisleri denetlemektir. Denetimi
yapılacak yer, gözlem için biri bittikten sonra diğerine geçilecek bölümlere veya denetim alanlarına ayrılmalıdır. Alanın büyüklüğü, denetim
yapılırken belirlenir. Ana kural, denetimcinin durduğu yerden bütün alanı görebilmesidir. Genellikle küçük alanlar büyüklere nazaran
daha iyi sonuç verir.
Şantiye, güvenilir “işaretler” uyarınca alanlara bölünür. Örnek verecek olursak, bir alan için uygun büyüklük elli metrekaredir. İnşaat
aşaması çerçevesinde uygun kare bir alan, örneğin iki ölçüm aralığı veya sütunlar arasındaki mesafedir. İç mekân inşaat aşamasında,
koridor ve merdiven boşluğu ayrı bir gözlem alanı olabilir.
Gözlem alanlarına bir örnek
Gözlemlerin Forma İşlenmesi
İlk alanın sınırlarına karar verildiğinde, gözlemlerin kaydedilmesi başlar. İzleme formu yoluyla en üstten aşağıya doğru düzenli olarak
aşağıdaki şekilde kontrol edilir.
1. Her gözlem alanında, çalışan başına bir gözlem olmak üzere hızlı gözlemler yapılır. Çalışan gerekli kişisel koruyucu donanımını
kullanıyor ve işi yaparken bariz bir risk almıyorsa, ‘doğru’ sütununa bir çizgi konur. Bir koruyucu ekipman eksikse veya
bariz risk alındığı görülüyorsa, ‘yanlış’ sütununa bir çizgi eklenir.
2. Gözlem alanında, her podyum, iskele ve merdiven için ayrı ayrı gözlem yapılmalıdır. Yapı güvenli ve iyi durumda ise, ‘doğru’
sütununa giriş yapılır.
3. Denetim için belirlenen haftalık gerekliliklere uygun her makine ve donanımı konusunda gözlemler yapılır.
4. Düşmeye karşı koruma maddesinde, kapatılmamış her kenar ve boşluk için ayrı bir gözlem yapılır. Örneğin, sütunlar arasında
her boşluk arasındaki korkuluğa ayrı ayrı gözlemler yapılır.
5. Gözlem alanında elektrikle ilgili bir gözlem yapılır. Dağıtım panoları ve kablolar doğru bir şekilde yerleştirilmişse ve korunuyorsa
gözlem ‘doğru’ olarak girilir. Ayrıca, alanın yapay aydınlatmasının genel durumu için bir gözlem yapılır. Ek olarak, bir puanlama
da gözlemi yapılan çalışma alanlarına özel yapay aydınlatma için yapılır. Gün ışığının yeterli aydınlatma sağlaması durumunda,
aydınlatma için gözlem yapılmaz.
6. Son olarak, alanın düzeni değerlendirilir. Her atık kutusu için ayrı ayrı gözlem yapılır. Atık için kutuda yer varsa, ‘doğru’ işaretlenir.
Gözlem yapılan yerdeki çalışma alanlarının düzeni konusunda gözlem yapılır. Ayrıca, geçiş yolları özellikle dikkate alınarak
genel düzen için de ayrı bir gözlem yapılır.
Aydınlatma ve düzen konularındaki gözlemler, özel çalışma alanları vb. yerlerde yapılır. Özel çalışma alanları arasında malzeme deposu,
yapı testeresinin bulunduğu çalışma alanları ile tesisatçıların ekipmanlarıyla çalıştığı alanlar sayılabilir. Bir çalışma alanı, istenirse,
gözlem sırasında iş yapılan herhangi bir yer olarak belirlenebilir.
31
İzleme formunu ilk gözlem alanı için doldurduktan sonra bir sonraki gözlem alanına geçin. Sonraki gözlemler de aynı form üzerine not
edilir. Gözlem turunu kesintiye uğratmadan sonuna kadar bu şekilde sürdürünüz. Tur en fazla bir saat sürmelidir. İlk başta, daha fazla
zaman alabilir.
Özellikle öğrenme aşamasında, gözlem yapma sırasına mümkün olduğunca eksiksiz şekilde uyulmalıdır. Öğrendikten sonra, aşamaların
ayrı ayrı akla getirilmesi gerekmez. Ayrıca, gözlem konularının sırası da sonuçların güvenilirliğine gölge düşürmeden duruma göre
değiştirilebilir. Deneyimli gözlemciler, turu 30-60 dakika içerisinde tamamlayacaktır.
Gözlemlerin Kaydedilmesi
Doldurulan izleme formları da kayıt niteliğinde olup, TRİSGİP dosyasında saklanır. Ayrıca, hangi koşulların iyi durumda olduğu ve hangilerinde
iyileştirmeye ihtiyaç duyulduğuna ilişkin daha ayrıntılı sonuçları ortaya koyar. İzleme formunda kurallar gereği, düzeltici faaliyetlerin
uygulanabilmesi için gözlemlenen daha ayrıntılı kaydedilmesine ayrılmış bir yorum bölümü de içermektedir. Bu bölümde, sadece anında
tehlikeye sebep olabilecek ve bir başka yolla düzeltilemeyecek eksiklikleri yazınız. Diğer hususlar için, kayıtlarda yazılan yorumların
yerini geri bildirim panosu almaktadır.
Değerlendirme Kriterleri
1. Çalışma Alışkanlıkları
Dikkate alınması gereken hususlar
 Gözlem alanında kullanılan KKD ve her çalışanın aldığı risk.
Gözlem sayısı
 Gözlem alanında bulunan her çalışan için form üzerinde bir gözlem yapılır.
Kabul kriterleri
 Çalışan, gözlemin yapıldığı süre içerisinde yaptığı çalışmalarda bütün gerekli koruyucu donanımı kullanacaktır.
- Kafasına darbe alma riski olduğunda ve şantiye kurallarının gerekli gördüğü hallerde, koruyucu baret kullanılmalıdır.
 Çalışan, çalışmasında bariz risk almayacaktır.
- Risk almadan kasıt; merdivenlerde çalışma, yeterli koruyucusu olmayan kaynak ekipmanının kullanılması, iskele korkuluklarına
tırmanılması, basamak kullanmak yerine atlamayı ve tekerlekleri kilitlenmemiş seyyar iskele üzerinde yapılan
çalışmalar olmakla birlikte, bunlarla sınırlı değildir.
2. İskele ve Merdivenler
Dikkate alınması gereken hususlar
İnşaat süresince kullanılan platform ve basamaklar, seyyar iskeleler, sabit iskeleler, sıpa iskeleler ve merdivenler.
Gözlem sayısı
 Her bir ayrı ekipman ve yapı için bir gözlem yapılır.
 Sabit iskelelerin her katında, merdivenli geçiş, platform ve korkuluklar için üç gözlem yapılır. Buna ek olarak, iskele yapısının
sağlamlığının yanı sıra (ankraj ve takviyeler) iskelenin genel kurulumu ile ilgili de bir gözlem yapılır.
 İnşaat merdiveni ve düz merdivenler sadece üzerlerinde çalışan biri varsa gözlemlenir.
 Merdiven kulesi için bir gözlem yapılır.
Kabul kriterleri
 Basamaklarda her zaman korkuluk olmalıdır (tırabzan ve ara korkuluk).
 Gerekli olduğunda geçiş yollarında korkuluk ve çatı olmalıdır.
 Sabit iskele: Düzgün temel ve destek, bir iskele kartı ve dikey geçiş yolu olarak merdivenler. Platformlar parçaları birbirine
bağlı ve aralarında boşluk yok; duvar ile iskele arasındaki boşluk 10 mm’den fazla değildir. Ayrıca platformlar kaygan olmamalıdır.
2 metreden yüksek iskelelerde, etek tahtası ve korkuluk bulunmalıdır.
 Seyyar iskeleler (2 metreden yüksek): bir iç geçiş yolu, denetim levhası, kilitlenebilir tekerlekler, etek tahtaları ve korkuluklar.
 Merdivenlerde dikey geçiş yolu ve platformlar olmalıdır. Basamaklar güvenliği tehlikeye atacak şekilde eğri ve çökük olmamalıdır.
 Merdivenler sağlam; merdiven ayakları sert bir kauçukla kaplıdır.
32
Seyyar
İskele
- 0.5 metreden yüksek iskelelerde yapısal olarak
uygun bir geçiş yoluyla donatılmalıdır. Merdivenler
çoğunlukla giriş için kullanılmalıdır.
- İskele platformları korkuluklarla donatılmalıdır (2
metreden fazla yüksekten düşme olasılığı varsa).
- Güvenlik korkuluğunun tırabzanı ve ara korkuluğu
olmalıdır. Tırabzanın yüksekliği en az 1 metre olmalıdır.
İskele korkuluklarının etek tahtası olmalıdır.
- En son yapılan teftişin tarihi iskele kartına veya
platforma işaretlenmelidir.
- İskelenin yapısından kaynaklanan bir tökezleme
tehlikesi olmamalıdır.[3]
Basamak
- 1.2 metreden alçak merdivenler üzerinde iş yapılabilir.
- 0.5 metreden yüksek merdivenlerin derinliği 50
mm’den, genişliği 0.3 metreden az olmayan sabit
yatay basamaklarla donatılmalıdır. Basamaklar arasındaki
mesafe 0.3 metreyi geçmemelidir.
- 1.0 metreden alçak basamakların platformu en az
0.3 metre olmalıdır. 1.0 metreden yüksek merdiven
platformları en az 0.4 metre genişliğinde olmalıdır.
[3]
“A” tipi
merdiven
- A tipi merdivenler; yapılacak iş kısa süreceği için ve
benzeri nedenlerle iskele kurmanın gerekli olmadığı
durumlarda üzerinde çıkıp çalışmak için kullanılır.
- A tipi merdivenler, tavan yüksekliği normal bir oda
(yaklaşık 3 metre) kadar olan yerlerde, düz bir zeminde
kullanılabilir.
- A tipi merdivenler, kaynak işlerinde ve elektrikli alet
kullanılan, güç gerektiren işlerde kullanılmamalıdır.
- A tipi merdivenler sağlam olmalı, kuvvetli destek
vermeli ve yapılan işe uygun olmalıdır. [3,4]
İnşaat
Merdiveni
- Çalışırken inşaat merdiveni üzerinde ayakta durulmamalıdır.
İnşaat merdivenleri yalnızca geçici geçiş
yolu olarak, kaldırma araçlarını bağlamak ve sökmek
için, ve başka bir kereye mahsus ve kısa süreli
işler için kullanılabilir.
- Geçiş için geçici olarak kullanılan inşaat merdiveni,
kullanılırken kazara dayandığı yerden ayrılmayacak
veya yıkılmayacak şekilde sabitlenmelidir.
33
Podyum
- Eğer çalışılan yerlere ve geçiş yollarına inşaat
malzemesi veya atığı düşmesi ihtimali varsa
koruma amacıyla çatı yapılmalıdır.
- Podyumlar en az 0.8 m genişliğinde, yük taşınacaksa
en az 1.2 m genişliğinde ve eğim en
fazla 25 derece olmalıdır. [3]
Sabit
İskele
- Dış cephe iskelesi gibi sabit iskeleler, kare
alanlara bölünür. İki platform arasında kalan
bölge bir kare alan kabul edilir. Hâlihazırda kullanımda
olan en yüksek platform ve üstündeki
iskele yapısı da bir denetim karesi oluşturur.
Her bir kare için ‘iskele, podyum ve merdivenler’
başlığı altında 3 gözlem yapılır: kare içinde
kalan geçiş merdivenleri için bir gözlem, platform
için bir gözlem ve tırabzan güvenliği konusunda
bir gözlem yapılır. İskelenin tamamı
için de iki gözlem yapılır: gözlemlerden biri iskele
tabanı için, biri de yapının sağlamlığı için
(ankraj ve takviyeler) yapılır.
3. MAKİNE VE DONANIMI
Dikkate alınması gereken hususlar
 İnşaat testereleri, gazlı kaynak takımları, yer kumlama makinesi, hazır döşeme plakaları, beton bunkeri, personel asansörleri,
seyyar vinçler, kaldırma araçları ve beton kamyonları
Gözlem sayısı
 Her makine veya ekipman için bir gözlem yapılır.
Kabul kriterleri
 Doğru temel ve destek,
 Güvenli lokasyon,
 Tam ve sağlam,
 İş güvenliği donanımı yerinde,
 Kaldırma cihazları üzerinde denetim tarihi ve yük kapasitesi görülmelidir.
34
 Kaynak arabalarında arka basınç valfları, geri tepmeleri önleyici mekanizmalar, ısıya dayanıklı eldiven, yeterli kapasitede
yangın tüpü ve uygun şekilde bağlanmış kaynak gazı tüpleri bulunmalıdır.
 Personel asansörleri, seyyar vinçler ve beton kamyonları sabit ve sağlam bir zemin üzerinde konuşlandırılmalı; gözle bakıldığında
iyi durumda oldukları anlaşılmalıdır. Her ihtimale karşı alanda bir güvenlik bölgesi oluşturulmalıdır.
 İnşaat testeresi: testerenin kendisi ve koruyucu kapağı doğru kurulmuş, freni ve itme kolu mevcut olmalıdır.
4. DÜŞMEYE KARŞI KORUMA
Dikkate alınması gereken hususlar
 Katlarda korunmamış kenarlar
 Merdivenlerde korunmamış kenarlar
 Bir kişinin ayağından büyük boşluklar
 Kazılar
Gözlem sayısı
 Her kenar, boşluk ve açıklık için bir gözlem
 Her bitişik korkuluk yapısı için bir gözlem (özellikle uzun bir korkuluk ikiye bölünebilir)
 Katlar arasında merdivenlerin korunmamış kenarına ilişkin bir gözlem
 Toplamda balkon korkulukları için bir gözlem
Kabul kriterleri
 Korkuluklar sağlamdır ve hem tırabzan hem de ara
korkuluğa sahiptir.
 Aşağıda bir geçiş yolu olması ve insanların orada
çalışması durumunda, etek tahtası bulunur.
- Bütün şaft ve boşlukların tırabzanlarının yanı
sıra varsa alt katlara inen merdiven tırabzanlarının
altına da birer etek tahtası gerekir. Asansör
boşluğunun seviyesi, nesnelerin düşmesini
önlüyorsa, etek tahtası gerekli değildir.
 Bir insan ayağından büyük boşluklar, güvenli hale
getirilmiştir. Boşluk koruması, açıkça işaretlenmiştir
ve yerinden kaldırılamaz.
 Korkuluğu olmayan alanlar, bariyerlerle ayrılmıştır.
 Kazıların içine düşülmesi önlenmiştir.
 Alt kenar yüksekliği 0,7 metreden az olan pencere
açıklıklarında güvenlik korkuluğu kullanılmıştır.
Gazlı kaynak
takımı
35
Bütün inşaatın katlarında yer alan açıklıklar, merdiven boşlukları ve benzeri yerler ve çatılar, düşme yüksekliğine bakılmadan güvenli
hale getirilmelidir. Boşlukları kapatmak için konan kapaklar, yeterince sağlam ve kaza sonucu yerlerinden oynamayacak şekilde yerleştirilmiş
olmalıdır. Güvenlik kapakları, uygun ve açıkça görülebilir şekilde işaretlenmelidir. Kapakların etrafında tekerlekli makineler kullanılırken
(örneğin forkliftler veya personel asansörleri) düşmeye karşı alınan koruma önlemlerinin sağlamlığına özel ilgi gösterilmelidir. [2,3]
Asansör boşluğunda düşmeye karşı koruma. Gözlem,
‘Düşmeye karşı koruma’ başlığı altına girilir.
Asansör boşluğunda çalışma platformu. Gözlemler, ‘iskele,
podyum ve merdivenler’ başlığı altına girilir. Çalışma platformu,
kat seviyesinin en fazla 0.5 m altında olmalıdır.
5. ELEKTRİK VE AYDINLATMA
Dikkate alınması gereken hususlar
 Geçici dağıtım panoları (16 A) ve elektrik kabloları
 Gözlem alanının genel aydınlatması
 Çalışma alanının yapay aydınlatması
Gözlem sayısı
 Gözlem alanındaki dağıtım panoları ve elektrik kabloları için toplamda bir
gözlem yapılır.
 Gözlem alanındaki genel aydınlatma konusunda bir gözlem yapılır.
 Çalışma alanının aydınlatması için bir gözlem yapılır.
 Gözlem sırasında günışığı yeterli aydınlatma sağlıyorsa, aydınlatma konusunda
gözlem yapılmaz.
Kabul kriterleri
 Dağıtım panoları ve kablolar düzgün bir şekilde yerleştirilmiş (örneğin asılarak)
ve korunmuştur.
- Dağıtım panosundan çıkan çekilir prizler ve benzeri ekipmanın gözlemi “düzen ve atık yönetimi’ bölümünde yapılır.
 Aydınlatma İSG ve kalite açısından uygundur; göz alan parlak ışıklar yoktur.
6. DÜZEN VE TEMİZLİK
Dikkate alınması gereken hususlar
 Gözlem alanı içerisindeki atık kutuları
 Gözlem alanının genel düzeni
 Çalışma alanının düzenlenmesi
Gözlem sayısı
 Her atık kutusu için bir gözlem
Döşeme ve boyama gibi işler için alan
aydınlatması, iş ortamına 500 lux ve işin
yapıldığı yerin yakınlarında 200 lux aydınlık
sağlamalıdır. Çalışma alanının aydınlatması
için yüksekliği, yönü ve açısı ayarlanabilen
en az iki lamba kullanılır. Örneğin;
işçi tek bir lambayla çalışıyorsa, lambanın
patlaması halinde iş yarıda kalır ve
genellikle arada beklemeyle geçen zamanın
dolaylı maliyeti çok yüksek olur.
36
 Gözlem alanının genel düzeni için bir gözlem
 Çalışma alanının düzeninin iyi olmasına ilişkin bir gözlem
Kabul kriterleri
 Atık kutusuna daha fazla atık sığabilir.
- Ortaklaşa kararlaştırılmış noktaya boşaltılmak üzere götürülen veya
boşaltıldıktan sonra katlara geri taşınmayı bekleyen atık kutuları gözlemlenmez.
 Gerekirse, atıklar ayrıştırılır.
- Önceki çalışmalardan kalan atıklar kabaca temizlenir.
- Çalışma alanı, çalışma sırasında düzenlidir.
- Depolanan malzemeler, tek bir yerde ve düzenli bir şekilde geçiş yollarından
uzakta saklanmalıdır.
 Sadece hareketlilik ve malzeme transferi açısından değil, aynı zamanda çalışma kalitesi açısından da düzen iyi bir şekilde
sağlanmıştır.
BÖLÜM 2’DEKİ REFERANSLARIN LİSTESİ
1. İnşaat çalışmalarının güvenliği konusunda Danıştay Kararı (629/94)
2. Aitomaa K., Luoto T., Marjamäki M., Niskanen T., Patrikainen H., Päivärinta K.: Rakennustyön turvallisuusmääräykset
selityksineen. Rakennusalan Kustantajat RAK/ Kustantajat Sarmala Oy, Jyväskylä, 1999
3. İnşaat işlerinde düşmeyi önlemek için iskele ve iş güvenliği yapılarının kullanımı konusunda Finlandiya Sosyal Güvenlik ve Sağlık
Bakanlığı Kararı (156/98)
4. İş Güvenliği Merkezi, Tikkaiden turvallinen käyttö, 2000
5. Laitinen H., Ruohomäki I.: İki şantiyede iş güvenliğinin sağlanması konusunda geri bildirim ve hedef belirlemenin etkisi. İş Güvenliği
Bilimi Sürüm 24, No. 1, sayfa 61-73, 1996.
6. Laitinen H., Marjamäki M., Päivärinta K.: Bina inşaatında TR iş güvenliği gözlem yönteminin geçerliliği. Kaza Analizleri ve Önleme
31 (1999) 463-472.
7. Laitinen, H., Päivärinta, K.: A new-generation safety contest in the construction industry – a long-term evaluation of a real-life
intervention. Safety Science 48 (2010) 680–686
İnşaat Atıkları
‘Düzen ve temizlik’ bölümündeki gözlemler,
gözlem alanının genel düzeni
ile çalışma alanının düzeni konusunda
yapılır. Atık kutularını verimli bir şekilde
kullanmak ve doğru çalışma yöntemleri
uygulamak, gözlem alanının
düzeninde önemli ölçüde iyileştirme
sağlar
37
TRİSGİP Gözlem Formu
…………………………………………………………….İNŞAAT ŞİRKETİ
ŞANTİYE ADRESİ TARİH
KONU DOĞRU TOP. YANLIŞ TOP.
1.ÇALIŞMA ALIŞKANLIKLARI
2. İSKELE VE MERDİVENLER
3. MAKİNE VE DONANIM
4. DÜŞMEYE KARŞI KORUMA
5. ELEKTRİK VE AYDINLATMA
6. DÜZEN VE TEMİZLİK
DOĞRU, TOPLAM
YANLIŞ, TOPLAM
TRİSGİP DÜZEYİ:
DOĞRU (SAYI)
X 100 =
………..
X 100 = …… %
DOĞR. + YANL. (SAYI) ……….
YORUMLAR GÖREVLİ DÜZELTME TARİHİ
__________________ _______________
İŞVEREN TEMSİLCİSİ ÇALIŞAN TEMSİLCİSİ
38
TRİSGİP GÜVENLİK GÖZLEMİ KONULARI GÖZLEM SAYISI KABUL KRİTERLERİ
ÇALIŞMA ALIŞKANLIKLARI
Koruyucu donanım kullanımı ve risk alma
Her çalışan için bir gözlem
Gerekli koruyucu donanımın kullanımı
Bariz riskleri almıyor
İSKELE VE MERDİVENLER
Geçici podyumlar ve basamaklar
Seyyar iskele
Sabit iskele platformları arasındaki alan
İskele sıpası ve merdivenler
Her ayrı yapı ve donanım için bir gözlem
Geçiş yolları düzenli ve temiz, gerekli
yerlerde korkuluk ve çatı örtüsü konmuş.
İskelenin ayakları ve destekleri uygun;
yapı (teftiş edilen) kurma yöntemine uygun,
iskelenin dikey geçiş merdiveni,
platform ve etek tahtaları ile korkulukları
yerinde
İskele sıpaları ve merdivenler sağlam
MAKİNE VE DONANIM
İnşaat testereleri, gazlı kaynak takımları,
yer kumlama makinesi, hazır döşeme
plakları, beton kovaları, personel asansörleri,
hareketli vinçler, kaldırma aksesuarları,
beton pompası kamyonlar, vb.
Her bir donanım için bir gözlem
Ayak ve destek
Konum
Yapı ve aksesuarların durumu
Yasal teftişleri tamamlanmış
DÜŞMEYE KARŞI KORUMA
Katlarda korkuluksuz kenarlar
Merdivenlerde korkuluksuz kenarlar
Boşluklar
Kazılar
Her kenar için bir gözlem
Her boşluk için bir gözlem
Her kattaki merdivenler için bir gözlem
Sağlam korkuluklar, 2 korkuluk
Gerekliyse etek tahtası
İnsan ayağından büyük boşluklar korunmuş
Boşluklar üzerindeki kapaklar işaretli ve
kaldırılmaları önlenmiş
Korkuluksuz alanlar kordon altına alınmış
Kazı alanında çökme engellenmiş
ELEKTRİK VE AYDINLATMA
Şantiyedeki yapay aydınlatma
Ortamın genel yapay aydınlatması, geçiş
yollarının özel olarak aydınlatılması
Geçici dağıtım panoları (16A) ve elektrik
kabloları
Her şantiyenin yapay aydınlatması için,
Ortamın genel aydınlatması için,
Ortamdaki elektrik hatları için birer gözlem
Yapay aydınlatma güvenlik ve kalite açısından
yeterli (gün ışığı yeterliyse gözlem
yapılmaz)
Dağıtım panoları ve kabloları uygun şekilde
yerleştirilmiş ve korunmuş (gerekirse
asılmış/sabitlenmiş)
DÜZEN VE TEMİZLİK
Atık konteynırları
Şantiye düzeni
Ortamın genel düzeni, bilhassa geçiş
yollarının düzeni
Sabit iskele platformlarının düzeni (ortam ile
aynı değilse)
Her atık kutusu için,
Her şantiye için,
Genel düzen için,
İskele platformları için (genel durum ile
aynı değilse) birer gözlem
Atık kutusunda yer olması
Gerekli hallerde atıkların ayrılması
Güvenlik ve kalite açısından şantiye düzeni
Önceki şantiyeden kalan atıkların kabaca
temizlenmesi
Hareketlilik ve mal transferi açısından
ortam ve iskele platformu düzeni
39
BÖLÜM 3.
SAĞLIK TEHLİKELERİ
40
41
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE SAĞLIK RİSK VE TEHLİKELERİ
İnşaat işleri ev, işyeri, fabrika, hastane, yol, köprü, tünel, stadyum, rıhtım, havaalanı gibi her çeşit inşaatın yapımı, bakımı, onarımı,
yenilenmesi, değiştirilmesi, yıkılması işlerinin tamamıdır. İnşaat çalışanları genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan ziyade sık sık iş
değiştirmek, çalıştıkları her işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunmak zorunda kalan çalışanlardır. Bu durum çalışan ve iş
açısından çeşitli olumsuzlukları içerir. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir.
Çoğu zaman inşaat çalışanları yılın tamamını çalışarak geçiremezler. Bunu telafi etmek için sıklıkla fazla mesai, aşırı çalışma gibi zor
koşullarla yüz yüze kalırlar. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. Bu nedenle; aslında bir takım çalışması olması
gereken inşaat işleri, sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. İnşaatlar, farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu
iş alanlarıdır (bkz. Tablo 3).
Tablo 3. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları
Kazan ustaları
Duvar ustaları
Marangozlar
Elektrikçiler
Asansör kurucular
Camcılar
Atık temizleyenler(örn. asbest, kurşun, toksik döküntüler)
Mozaikçiler, betoncular
Sıvacılar
Yalıtım çalışanları
Demir ve çelik çalışanları (donatı ve yapısal)
Ameleler
Bakım çalışanları
Öğütücüler
İnşaat makinaları operatörleri
Boyacılar, duvar kâğıdı kaplayıcılar
Tesisatçılar
Çatı ustaları
Sac metal çalışanları
Tünel çalışanları
İnşaat işlerinin sağlık riskleri işyerinden işyerine, işten işe, günden güne, hatta saatten saate değişebilir. Genellikle aralıklı, tekrarlanan
maruziyetler söz konusudur. İşçi sadece kendi yaptığı işten değil, çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da
etkilenir. Her bir etkenin zararı, yoğunluğuna ve yapılan işin süresine bağlıdır. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir (bkz. Tablo 4). Ayrıca, her inşaat çalışanı stres ve sıcağa maruz kalma, kas-iskelet
sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır.
Kimyasal zararlar
Genellikle havada, gaz, toz, buhar, duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. Bazıları ciltten de emilirler. Sıvı, yarı sıvı (tutkallar,
yapıştırıcılar, katran) veya toz(çimento) formda bulunabilirler. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir, sigarayla birlikte solunabilirler. Oluşturdukları
hastalık örnekleri ise;
 Silikoz; kum püskürtme, tünel yapımı, kaya delme işlemleri,
 Asbestosis; izolasyon, tesisat, yıkım işleri,
 Bronşit; kaynakçılık,
 Cilt alerjileri; çimentoyla yapılan işler,
 Sinir sistemi hastalıkları; organik çözücüler ve kurşun maruziyeti.
Asbest maruziyeti olan izolasyon çalışanlarında, kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. Köprü
tamircilerinde, boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülür. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve titreşim oluşturan alet ve makineleri kullananlarda
”beyaz parmak” sendromu görülür. İş stresi, işsizlik korkusu, sosyal izolasyon, kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi işle ilgili
sorunlar inşaat çalışanlarında alkolizmi kolaylaştırıcı olabilir.
42
Tablo 4. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri
Meslek Risk
Tuğla, taş vd. duvar ustası Çimento dermatiti, ayakta çalışma, ağır yük
Seramik ustaları Yapıştırıcı buharları, dermatitler, ayakta çalışma
Marangozlar Ahşap tozu, ağır yük, tekrarlayan hareketler
Sıvacılar Sıva tozları, iskelede çalışma, ağır yük, ayakta çalışma
Elektrikçiler Lehim dumanındaki ağır metaller, ayakta çalışma, ağır yük, asbest
Elektrik santrali yapım ve tamircileri Lehim dumanındaki ağır metaller, ağır yük, asbest
Boyacılar Solvent buharları, toksik metaller
Duvar kağıdı ustaları Tutkal buharları, ayakta çalışma
Tesisatçılar Kurşun duman ve partikülleri, kaynak dumanları, asbest
Buhar kazanı ustaları Kaynak dumanları, asbest
Halı kaplamacılar Diz travması, ayakta çalışma, tutkal ve buharları
Karo ustaları Yapıştırıcılar, toz, diz travması
Mozaik zımparacılar Ayakta çalışma, silika tozu
Camcılar Ayakta çalışma, yaralanma
İzolasyon çalışanları Asbest, sentetik lifler, ayakta çalışma
Demiryolu inşaatçıları Silika, sıcak, soğuk
Çatı ustaları Katran, sıcak, yüksekte çalışma
Kaynakçılar Kaynak emisyonları
Lehimciler Metal dumanları, kurşun, kadmiyum
Kazıcılar, deliciler Silika, gürültü, vibrasyon
Havalı çekiç kullananlar Silika, gürültü, vibrasyon
Kazık makinası operatörleri Silika, vibrasyon
Vinç operatörleri Gürültü, lubrikan yağlar
Vinç kulesi operatörleri Stres, izolasyon
Ekskavatör, kepçe operatörleri Silika, histoplazmozis, vibrasyon, sıcak, gürültü
Grayder, dozer , kazıcı operatörleri Silika, vibrasyon, sıcak, gürültü
Asfalt çalışanları Asfalt emisyonları, sıcak, dizel egzozu
Kamyon ve traktör şoförleri Vibrasyon, dizel egzozu
Yıkım çalışanları Asbest, kurşun, toz, gürültü
Fiziksel zararlar
Her inşaatta görülürler. Gürültü, sıcak ve soğuk, radyasyon, vibrasyon, barometrik basınç bunlardandır. İnşaat sektöründe makineleşme
arttıkça gürültü sorununun boyutları da artmaktadır. Tüm vücut titreşimi, havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir
sorundur. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik
kaynağıdır. İyonizen radyasyon ihtimali düşüktür. Ancak, temel kazma, tünel yapımı gibi işlerde radon gazı maruziyeti söz konusu olabilir.
Zorlanma ve burkulmalar, en sık görülen hasarlardır. Travmatik yaralanma, tekrarlanan hareketler, ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle
tendinit, karpal tünel sendromu, bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır. İş kazaları yönünden inşaat sektörü, en yüksek
riskli meslek gruplarından biridir.
43
Biyolojik zararlar
Enfeksiyöz mikroorganizmalar, biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve hayvan saldırılarıdır. Örneğin kazı çalışanlarında histoplazmozis
görülebilir. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda, grip, tüberküloz bulaşması olabilir. Sıtma, sarıhumma, Lyme hastalığı, sektörün bilinen
diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. Sarmaşık, meşe, sumak, ısırgan gibi bitkilerden kaynaklanan toksinler, ciltte tahrişe neden olabilir. Bazı
ağaç tozları kanserojen, bazıları alerjendir. Arı, eşek arısı, yılan, karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir.
Tablo 5’de inşaat sektöründe görülen bazı sağlık zararlıları listelenmiştir.
Tablo 5. İnşaat sektöründe görülen bazı sağlık zararlıları
Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik
Asit
Yapıştırıcılar, tutkallar
Alkali
Asbest
Asfalt
Berilyum
Karbon monoksit
Çimento
Temizlik ürünleri
Katran
Toz
Epoksi reçinesi
Gaz
İzosyanatlar
Kurşun
Yapay mineral lifler
Metaller
Boyalar, cilalar
Silika
Solventler
Tinerler
Kaynak dumanı ve gazları
Ahşap tozları
Aşırı zorlanma: sırt hasarları, burkulma
ve zorlanmalar, omuz, dirsek,
bilek problemleri
Uygunsuz malzeme
Ayakta çalışma
Tekrarlanan hareketler
Bina yıkımı
Kapalı alanlar
Vinç kullanma
Uyuşturucu ve alkol
Elektrik
Patlayıcılar
Düşmeler
Yangın ve patlama
Motorlu taşıtlar
Ağır ekipman
İskeleler
Yangın ve patlamalar
Basınçlı gazlar
Hava koşulları
Fiziksel
Soğuk
Ergonomi
Sıcak
Gürültü
Oksijen eksikliği
Radyasyon
Stres
Güneş
Vibrasyon
Biyolojik
Sürüngenler, kümes hayvanları
Histoplazmozis
Bakteriler, mantarlar, parazitler, virüsler
Böcekler & örümcekler; lyme hastalığı
Küfler, mantarlar
Protozoalar
44
İNŞAAT SEKTÖRÜNDE EN SIK KARŞILAŞILAN MESLEK HASTALIKLARI1
İnşaat sektöründe en sık karşılaşılan meslek hastalıkları aşağıdaki Tablo 6’da sıralanmıştır. Amacımız, işverene, çalışanlara ve İSG
çalışan temsilcilerine en sık görülen meslek hastalıklarını tanıtarak, bu hastalıkların erken safhalarında tespit edilmesine yardımcı olmaktır
(Daha detaylı bilgi için bkz. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İşle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ve “Çalışma
Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi”) .
Tablo 6. İnşaat sektöründe en sık karşılaşılan meslek hastalıkları
1 Gürültüye bağlı işitme kaybı
2 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı
3 Karpal tünel sendromu
4 Bel rahatsızlıkları, tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar dahil
5 Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları
6 Asbestten kaynaklanan hastalıklar
7 Kimyasallardan kaynaklanan meslek hastalıkları
8 Mesleki cilt hastalıkları
9 Mesleki astım
10 Mesleki kanser
11 Tetanoz
1. GÜRÜLTÜYE BAĞLI İŞİTME KAYBI
Özellikleri ve maruziyet kaynakları
Gürültü, rahatsız edici ve işitme için zararlı olan sestir. İç kulakta oluşan birikimsel hasar, gürültü maruziyetinin sonucudur. Etkilenme
yıllar içinde yavaş gelişir; duyarlılığa göre değişmekle birlikte, 10 yıldan az zaman almaz. İşitme kaybını etkileyen faktörler gürültünün
yoğunluğu(dB), şekli (sürekli, aralıklı, geçici), frekansı, içeriği, maruziyet süresi ve kişisel duyarlılıktır. Akustik travma ise ani, tek, yüksek
düzeyde gürültü sonucu oluşan işitme kaybıdır. Çarpışma veya patlama gibi ani gürültülerden kaynaklanır.
Duyarlı kişiler dışında, günde 8 saat sürekli 80 dB altında gürültüye maruz kalmak genellikle işitme kaybına neden olmaz. 100 dB gürültüye
sürekli maruziyet; ortalama olarak 5 yılda 5 dB, 20 yılda 14 dB, 40 yılda 19 dB işitme kaybına neden olur.
Sanayinin genelindeki işletmelerin aksine inşaat sektöründeki faaliyetler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez. Bu nedenle, gürültü
seviyeleri değişir. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada, hava koşullarının, rüzgar tünellerinin, topografyanın, atmosferin ve çevrenin
etkileri altında yapılır. İnşaatlarda gürültü kaynakları, örneğin ağır kazı makineleri, bir yerden başka bir yere hareket edebilir; mesai
saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir.
Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü seviyelerinin kaynakları iyi bilinmektedir. Şantiyedeki bir beton mikseri gürültünün kaynağı olabilir.
Gürültü seviyeleri, dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı
çekilebilir. Yıkım işlerinde ve şantiyede havalı matkapların, kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine
rastlanabilir.
1 Bu bilgi, işverenlerin işyerindeki tehlikeleri ve bu tehlikelere maruziyetin olası sonuçlarını daha iyi anlayabilmeleri için verilmiştir.
45
Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü seviyeleri aşağıda verilmiştir:
Operatördeki ekipmanın ses seviyesi Ortalama Oran
Kazı:
Lastik tekerlekli yükleyiciler 88 85-91
Kazıcı yükleyici 86.5 79-89
Dozer 96 89-103
Yol silindiri 90 79-93
Skreyper 96 84-102
Greyder

 

İNŞAATLARDA RİSK DEĞERLENDİRMESİ, İNŞAATLARDA RİSK DEĞERLENDİRMESİ yöntemleri, inşaatlarda isg, inşaatlarda iş güvenliği, inşaatlarda iş güvenliği yöntemi

Arama Terimleri:

  • insaatlarda risk değerlendirmesi
  • inşaatta risk değerlendirmesi
  • inşaatta risk değerlendirmesi örnekleri
  • inşaatta risk değerlendirme
  • 5 adımda risk değerlendirme döngüsü
  • inşaat risk değerlendirmesi örneği
  • inşaat risk değerlendirmesi
  • inşaat elektrik tesisatı risk değerlendirmesi
  • inşaat alanındaki ris tehlike
  • merdiven ve basamaklar ile ilgili risk değerlendirmesi
Firmalar, Genel Bilgiler kategorisinde bulunan İNŞAATLARDA RİSK DEĞERLENDİRMESİ sitemize 15 Temmuz 2013 tarihinde eklenmiş ve 68 kişi tarafından ziyaret edilmiş.

Yorumlar

İsminiz
E-Posta Adresiniz
Yorumunuz